Rozpad Prawa i Sprawiedliwości nie jest już prognozą ani publicystyczną przesadą. To proces, który się odbył. Jest widoczny gołym okiem, rozgrywający się na kilku poziomach jednocześnie: personalnym, ideowym i organizacyjnym. Partia, która przez lata była żelazną konstrukcją podporządkowaną jednemu ośrodkowi decyzyjnemu, dziś coraz bardziej przypomina zbiór rywalizujących frakcji, połączonych wyłącznie szyldem i wspomnieniem dawnej władzy. W centrum tego kryzysu stoi Jarosław Kaczyński – lider formalny, lecz coraz słabszy politycznie.
Kaczyński przez lata budował swoją pozycję na absolutnej kontroli. Nie było w PiS miejsca na samodzielnych liderów, silne zaplecza regionalne ani autentyczne debaty programowe. Wszystko działało dopóty, dopóki partia rządziła i mogła rozdawać stanowiska, wpływy i pieniądze. Utrata władzy obnażyła jednak kruchość tej konstrukcji. Prezes pozostał arbitrem bez realnych narzędzi egzekwowania decyzji – politycznym suwerenem bez suwerenności. Dziś PiS pęka na co najmniej dwa nurty. Z jednej strony rośnie skrzydło radykalne, ideologicznie coraz bliższe Braunowi i Konfederacji: antyeuropejskie, flirtujące z narracjami spiskowymi, otwarcie konfrontacyjne wobec Zachodu.
Z drugiej strony mamy frakcję „technokratyczno-centroprawicową”, skupioną wokół Mateusza Morawieckiego, która rozumie, że bez jakiejkolwiek zdolności koalicyjnej PiS nie wróci do władzy. Te dwa światy są ze sobą nie do pogodzenia – i Kaczyński nie ma ani siły, ani autorytetu, by je spoić. Kaczyński nie potrafi już nawet skutecznie rozgrywać konfliktów wewnętrznych, co przez lata było jakimś jego talentem. Dawniej dzielił, by rządzić. Dziś dzieli – i traci kontrolę. Każda próba opowiedzenia się po jednej stronie grozi rozpadem, a każda próba zachowania „równowagi” kończy się paraliżem decyzyjnym. Kaczyński wie, że jeśli wzmocni frakcję radykalną, zostanie zakładnikiem skrajności. Jeśli postawi na Morawieckiego, odda partię w ręce polityka, którym prywatnie gardzi i któremu nie ufa.
Stąd polityczna impotencja prezesa PiS. Ma tytuł, ma historię, ma formalne przywództwo – ale nie ma już sprawczości. Nie jest w stanie narzucić kierunku, wyłonić następcy ani zatrzymać erozji struktur. Jego zapowiadana „emerytura” nie jest gestem suwerenności, lecz ucieczką przed nieuchronnym: świadomością, że każdy kolejny ruch tylko przyspieszy rozpad.
Paradoksalnie Kaczyński, który przez lata straszył Polaków, radykalizując język, tolerując skrajności i niszcząc wewnętrzne mechanizmy równowagi, stworzył partię niezdolną do funkcjonowania poza władzą.
Tusk jest silny, Kaczyński jest impotentem. I to nie słabość chwilowa, lecz strukturalna.
