Oto listą decyzji i zjawisk z lat 2016–2023, które zabijały Polskę, poprzez jej niszczenie i polaryzowanie społeczeństwa.
1) Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego i podważenie bezpiecznika konstytucyjnego
Jednym z najpoważniejszych skutków było trwałe zakwestionowanie roli Trybunał Konstytucyjny jako niezależnego arbitra. Komisja Europejska już w 2016 r. uruchomiła wobec Polski procedurę „ram praworządności” i formułowała rekomendacje dotyczące TK.
Efekt: państwo traci instytucję, która ma zatrzymywać złe prawo i nadużycia władzy – a spory konstytucyjne stają się polityczną siłowanką.
2) Reforma sądownictwa i konflikt z prawem UE zakończony wielkimi karami
Symbolem stała się sprawa Izby Dyscyplinarnej i spór o niezależność sędziów. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nałożył na Polskę karę okresową – początkowo 1 mln euro dziennie – za niewykonanie środków tymczasowych.
Efekt: realne koszty finansowe, chaos prawny i spadek zaufania do stabilności prawa (co odbija się na inwestycjach i poczuciu bezpieczeństwa obywateli).
3) Zamrożenie/warunkowanie pieniędzy z UE przez spór o praworządność
W latach rządów PiS Polska weszła w wieloletni spór z UE, którego konsekwencją było blokowanie lub twarde warunkowanie części wypłat (m.in. w ramach instrumentów odbudowy i mechanizmów praworządności). Komisja Europejska opisywała powiązanie wypłat z realizacją kamieni milowych dot. praworządności.
Efekt: utracony czas i niepewność finansowania projektów publicznych; państwo zaczęło płacić „premię za ryzyko” wynikającą z konfliktu instytucjonalnego.
4) Upartyjnienie mediów publicznych i degradacja standardów informacji
Międzynarodowi obserwatorzy wyborów wskazywali, że przekaz mediów publicznych był jawnie stronniczy. OSCE/ODIHR w podsumowaniu wyborów 2023 pisało o „otwarcie partyjnym” przekazie nadawcy publicznego dającym przewagę partii rządzącej.
Efekt: erozja wspólnej bazy faktów, większa polaryzacja i spadek zaufania do instytucji państwa.
5) „Orlenizacja” części prasy regionalnej i ryzyka „przechwycenia” rynku mediów
Przejęcie dużego wydawcy regionalnego przez kontrolowany przez państwo koncern budziło obawy o pluralizm. Organizacje broniące wolności mediów i instytucje UE opisywały to jako przykład „media capture”.
Efekt: w mniejszych ośrodkach lokalny obieg informacji staje się bardziej podatny na wpływ władzy i spółek Skarbu Państwa.
6) Zaostrzenie prawa aborcyjnego po wyroku TK i konsekwencje społeczne
Wyrok TK z października 2020 r. doprowadził do niemal całkowitego zakazu aborcji z powodu ciężkich wad płodu i wywołał masowe protesty.
Efekt: głęboki konflikt społeczny, poczucie zagrożenia praw kobiet i „polityka poprzez przymus”, która niszczy zaufanie do państwa jako neutralnego gwaranta praw. Spadek ilości ciąż i urodzeń.
7) Afera Pegasus: włamania na telefony polityków, dziennikarzy, adwokatów i aktywistów
Bezpieka PiS kupiła oprogramowanie (najpierw Pegasus, potem inne), którym włamywała się na telefony polityków, dziennikarzy, adwokatów, księży, aktywistów, pobierała dane. Włamano się m.in. szefowi sztabu wyborczego PO, co miało PiS pozwolić wygrać wybory.
Efekt: „efekt mrożący” w życiu publicznym (dziennikarze, aktywiści), spadek zaufania do państwa i podejrzenia o nadużycia władzy.
8) Afera wizowa i kompromitacja polityki migracyjnej państwa
Ujawnienia setek tysięcy wydanych wiz (szczególnie w latach 2018–2023) muzułmanom za łapówki.
Efekt: zalanie Europy imigrantami na kupio
9) Katastrofa ekologiczna na Odrze i zarzuty wieloletnich zaniedbań państwa
W 2022 r. doszło do ogromnej katastrofy na Odrze. Późniejsze oceny wskazywały na słabość reakcji, problemy koordynacji i konsekwencje „lat zaniedbań” w zarządzaniu środowiskiem.
Efekt: zniszczenie środowiska gigantycznych rozmiarów .
10) Skok inflacji do najwyższych poziomów od dekad i spadek realnej siły nabywczej
W 2023 r. inflacja CPI w Polsce sięgnęła 18,4% (szczyt w lutym 2023 według danych przytaczanych przez bank centralny i analizy).
Efekt: realne zubożenie części gospodarstw domowych, chaos cenowy w firmach, wzrost kosztu kredytu (stopy), a więc uderzenie w klasę średnią i inwestycje.
