W polskiej polityce coraz trudniej odróżnić konferencję prasową od partyjnego przekazu dnia. Najnowszy przykład dał prezydent Karol Nawrocki, który podczas wspólnego wystąpienia z rumuńskim przywódcą zamiast rzeczowej analizy bezpieczeństwa finansowego i militarnego państwa zaprezentował serię sloganów dobrze znanych z propagandy PiS. Zamiast argumentów – retoryczne pytania. Zamiast konkretów – efektowne zdania mające dobrze brzmieć w mediach społecznościowych.
Prezydent odnosił się do programu „Polski SAFE 0%” oraz do krytyki ze strony rządu. W swojej wypowiedzi próbował przedstawić się jako obrońca interesów obywateli przed rzekomo nieodpowiedzialnymi decyzjami gabinetu. Problem w tym, że sposób argumentacji bardziej przypominał polityczny happening niż poważną debatę o finansach państwa.
Najbardziej charakterystyczny był fragment, w którym Nawrocki postanowił użyć efektownej metafory dotyczącej przyszłych pokoleń. „Prezydent Polski, który w 2070 r. będzie miał 87 lat, jest zachęcany przez premiera Polski, który w 2070 będzie miał 110 lat, do tego, żeby w ciągu trzech dni podpisał kredytowe zobowiązanie obywateli Rzeczpospolitej Polskiej, nawet tych, którzy mają 10, 11 i 12 lat” – mówił podczas konferencji.
Brzmi dramatycznie. Problem polega na tym, że to klasyczny przykład retoryki strachu. Zamiast wyjaśnić szczegóły finansowe proponowanych rozwiązań, prezydent sięga po obraz przyszłych pokoleń „obciążonych kredytem”. To dobrze znany zabieg komunikacyjny stosowany przez polityków PiS – przeniesienie dyskusji z poziomu faktów na poziom emocji.
Zresztą sam Nawrocki nie ukrywa, że emocje są tu kluczowe. „Dlaczego nie badając sytuacji i możliwości sfinansowania tego – bez uciążliwego i warunkowego kredytu z UE – tak nerwowo czeka się na decyzję prezydenta?” – pytał retorycznie. I chwilę później dodał: „pcha się Polaków w tak głęboką emocję kredytu z UE do roku 2070”.
To zdanie mówi więcej o strategii komunikacyjnej prezydenta niż o realnym problemie gospodarczym. Bo zamiast rzeczowej analizy mechanizmów finansowania obronności pojawia się narracja o „emocji kredytu” i zagrożeniu ze strony Unii Europejskiej. To dokładnie ten sam język, który przez lata dominował w przekazie polityków PiS.
Prezydent próbuje również budować wrażenie, że istnieje proste i bezbolesne rozwiązanie całego problemu. Według niego środki można znaleźć dzięki działaniom Narodowego Banku Polskiego. „Przypomnę, że tylko w ciągu ostatnich 30 miesięcy, dzięki pracy Narodowego Banku Polskiego, udało się zarobić nam, Polakom, sumę, która potrzebna jest na sfinansowanie programu ‘Polski SAFE 0%’, czyli 185 mld zł” – stwierdził.
Tak przedstawiona historia brzmi niemal jak polityczna bajka o skarbie znalezionym w państwowej kasie. Nie ma w niej jednak odpowiedzi na podstawowe pytania: jakie będą koszty takiego rozwiązania, jakie są jego konsekwencje dla finansów publicznych i czy rzeczywiście może ono zastąpić inne mechanizmy finansowania bezpieczeństwa.
Zamiast tego pojawia się kolejne retoryczne pytanie: „jak to jest możliwe, że żyjemy w sytuacji, w której (…) rządzący nie podjęli wysiłków, żebyśmy zbudowali program ‘Polski SAFE 0%’?”. To pytanie nie służy jednak uzyskaniu odpowiedzi. Jego funkcja jest zupełnie inna – stworzyć wrażenie, że rząd czegoś nie dopilnował, a prezydent właśnie odkrył genialne rozwiązanie.
Taki sposób prowadzenia debaty publicznej nie jest nowy. Od lat obserwujemy w polskiej polityce zastępowanie argumentów hasłami, a analiz – emocjonalnymi narracjami. Różnica polega na tym, że dziś ten styl komunikacji pojawia się także w wystąpieniach głowy państwa.
Prezydent powinien być arbitrem, który uspokaja spór polityczny i wprowadza do niego więcej racjonalności. Tymczasem Karol Nawrocki zdaje się iść dokładnie w przeciwnym kierunku – powtarzając slogany znane z partyjnych konferencji PiS.
W efekcie zamiast poważnej rozmowy o bezpieczeństwie finansowym państwa otrzymujemy kolejną odsłonę politycznej propagandy. A to zdecydowanie za mało, jak na urząd prezydenta.
