Polska debata publiczna bywa ostra, czasem brutalna, ale od czasu do czasu zdarzają się wystąpienia, które przekraczają nawet te standardy. Ostatnia wypowiedź Jarosława Kaczyńskiego dotycząca programu SAFE i weta prezydenta Karola Nawrockiego należy właśnie do tej kategorii. Trudno bowiem traktować ją jako poważną analizę polityczną. To raczej zbiór politycznych fantazji, w których fakty mieszają się z retoryką, a argumenty ustępują miejsca spektakularnym, lecz pustym oskarżeniom.
Prezes PiS postanowił przedstawić decyzję prezydenta jako akt obrony suwerenności, a krytykę tej decyzji jako niemal cywilizacyjne zagrożenie dla Polski. W jego interpretacji spór o sposób finansowania zbrojeń urasta do dramatu narodowego. „Porównanie tych kredytów, jest z punktu widzenia zdrowego rozsądku i suwerenności Polski, zgodności z konstytucją, całkowicie na rzecz prezydenckiego SAFE” – przekonywał Kaczyński.
Problem polega na tym, że w tej narracji brakuje jednego podstawowego elementu: rzeczywistości. Program SAFE, o którym toczy się spór, jest europejskim mechanizmem finansowania inwestycji w obronność. Polska – podobnie jak inne państwa – może z niego skorzystać, aby szybciej modernizować swoją armię. Trudno tu dostrzec dramatyczne zagrożenie dla suwerenności, o którym mówi lider PiS.
Ale Kaczyński nie poprzestaje na tej tezie. Jego diagnoza idzie znacznie dalej. Według niego spór o SAFE to kolejny etap wielkiego procesu degradacji polskiego życia publicznego. „To proces, który znów się pogłębia i pewnego dnia musi być zatrzymany” – powiedział.
Jeszcze bardziej zdumiewająca była dalsza część jego wystąpienia, w której pojawiły się historyczne analogie z najwyższej półki politycznej retoryki. „Wszyscy wrogowie Polski, włącznie z Adolfem Hitlerem i Józefem Stalinem, chcieli tego, żeby Polska była doprowadzana do poziomu proletariatu. To jest droga do pełnej lumpizacji Polski” – stwierdził prezes PiS.
Trudno o bardziej jaskrawy przykład politycznego przesadyzmu. Porównywanie sporu o europejski program obronny do działań Hitlera i Stalina jest nie tylko historycznie absurdalne, ale także kompromitujące dla poziomu debaty publicznej. Takie słowa nie tłumaczą rzeczywistości – one ją zaciemniają.
Kaczyński próbował również przekonywać, że propozycja prezydenta i prezesa NBP Adama Glapińskiego byłaby rozwiązaniem znacznie lepszym niż europejski mechanizm finansowania. „To propozycja polska, bezwarunkowa. Polska nie będzie mieć żadnego ryzyka związanego z arbitralnymi decyzjami Komisji Europejskiej” – mówił.
Brzmi to efektownie, ale znów bardziej przypomina polityczny slogan niż realną analizę ekonomiczną. Każde finansowanie – czy krajowe, czy międzynarodowe – wiąże się z określonymi warunkami i kosztami. Sugestia, że istnieje całkowicie bezpieczna i „bezwarunkowa” metoda zdobycia ogromnych środków na zbrojenia, to po prostu kolejny przykład politycznej fantazji.
W istocie cała wypowiedź prezesa PiS wpisuje się w dobrze znany schemat. Gdy brakuje przekonujących argumentów, pojawia się wielka narracja o zagrożonej suwerenności, zdradzie elit i upadku narodowej wspólnoty. Dlatego Kaczyński mówi o „degradacji życia publicznego”, o „socjotechnice” przeciwników i o rzekomej „lumpizacji Polski”. „To charakterystyczne dla tej grupy, po części to kwestia socjotechniki, którą stosują, ale też po części ich zasobów kulturowych” – stwierdził.
Ironia polega na tym, że to właśnie takie wypowiedzi są jednym z najlepszych przykładów degradacji debaty publicznej. Zamiast rzeczowej rozmowy o bezpieczeństwie państwa dostajemy spektakl wielkich słów i historycznych analogii, które mają przede wszystkim mobilizować emocje.
Jarosław Kaczyński przez lata uchodził za polityka chłodnego i pragmatycznego, który potrafił prowadzić brutalną, ale racjonalną grę polityczną. Dziś coraz częściej wygląda jednak na lidera, który zamiast analizować rzeczywistość, opowiada o niej coraz bardziej fantastyczne historie.
Spór o SAFE jest poważny i dotyczy bezpieczeństwa Polski. Właśnie dlatego zasługuje na poważną debatę. A nie na polityczne androny.
