W polityce często ważniejsze od realnych skutków są symbole. Demonstracyjne weto, mocne słowa w orędziu, podkreślanie suwerenności – wszystko to dobrze wygląda w przekazie dnia. Problem zaczyna się wtedy, gdy rzeczywistość nie chce dopasować się do politycznego scenariusza. W sprawie unijnego programu obronnego SAFE właśnie z takim zderzeniem mamy dziś do czynienia. I wygląda na to, że zarówno prezydent Karol Nawrocki, jak i Prawo i Sprawiedliwość wyraźnie się przeliczyli.
W czwartkowym orędziu prezydent poinformował, że nie podpisze ustawy wdrażającej unijny program pożyczek na obronność SAFE. Decyzja została przedstawiona jako obrona polskiej suwerenności i sprzeciw wobec mechanizmów, które – zdaniem obozu PiS – mogłyby zwiększać wpływ Brukseli na polską politykę obronną. W teorii był to mocny polityczny sygnał. W praktyce okazał się gestem o znacznie mniejszym znaczeniu niż zakładano.
Bo chwilę później przyszła odpowiedź z Brukseli.
Rzecznik Komisji Europejskiej Thomas Regnier poinformował, że Komisja pracuje nad umową pożyczkową z Polską w ramach SAFE i chce wypłacić zaliczkę już w kwietniu. Co więcej, z jego wypowiedzi jasno wynika, że weto prezydenta nie jest w tej chwili dla Brukseli przeszkodą. „Komisja finalizuje obecnie umowę pożyczkową, aby móc ją podpisać z polskimi władzami i wypłacić zaliczkę już w kwietniu” – przekazał Regnier. Jeszcze bardziej wymowne było inne zdanie: „czas jest najważniejszy i jesteśmy zdecydowani wdrożyć plan bezzwłocznie”.
W skrócie: program będzie realizowany.
To moment, w którym polityczna kalkulacja PiS zaczyna się chwiać. Weto miało pokazać sprawczość i zablokować inicjatywę rządu Donalda Tuska. Tymczasem rząd zareagował błyskawicznie, zwołując nadzwyczajne posiedzenie i przyjmując uchwałę umożliwiającą realizację programu. Jak zapowiedział premier: „Przyjmiemy uchwałę, na podstawie której zrealizujemy Program Polska Zbrojna”. Efekt jest więc odwrotny od zamierzonego. Zamiast spektakularnej blokady mamy polityczny teatr, w którym realna polityka toczy się obok gestów.
To jednak nie tylko problem prezydenta. To także problem strategii PiS, która od miesięcy polega na maksymalnym eskalowaniu sporów z Unią Europejską – nawet wtedy, gdy chodzi o kwestie tak fundamentalne jak bezpieczeństwo.
Program SAFE powstał właśnie w odpowiedzi na rosnące zagrożenie militarne w Europie i potrzebę zwiększenia inwestycji w obronność. Polska – co podkreśla sama Komisja Europejska – jest jego największym beneficjentem. Jak powiedział rzecznik KE, „Polska jest największym beneficjentem programu SAFE”, a plan przedstawiony przez Warszawę oceniono jako bardzo dobry. Trudno więc zrozumieć logikę polityczną, w której blokuje się narzędzie finansowania własnej armii.
Co więcej, konstrukcja programu pokazuje, że rząd przygotował się na ten scenariusz. Pożyczkę ma zaciągnąć Bank Gospodarstwa Krajowego na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Za koordynację odpowiadać będzie minister obrony narodowej. Zaplanowano także system kontroli: audyty wewnętrzne, nadzór Krajowej Administracji Skarbowej oraz osłonę antykorupcyjną i kontrwywiadowczą. Mówiąc krótko – państwo działa.
Na tym tle weto prezydenta wygląda raczej jak element politycznej narracji niż realnej strategii. Problem w tym, że taka narracja ma swoją cenę. Osłabia wiarygodność państwa i tworzy wrażenie chaosu w kluczowej dziedzinie – bezpieczeństwa. Paradoks polega na tym, że to właśnie PiS przez lata budował swoją tożsamość polityczną na haśle silnej armii i bezpieczeństwa. W sprawie SAFE logika tej polityki została jednak zastąpiona logiką bieżącej walki partyjnej.
Dlatego dziś coraz trudniej uniknąć wrażenia, że cała sprawa jest przede wszystkim lekcją politycznego przecenienia własnych możliwości. Karol Nawrocki chciał pokazać, że potrafi zatrzymać decyzje rządu. PiS liczył, że zablokuje europejski program. Tymczasem ani rząd się nie zatrzymał, ani pieniądze nie zniknęły.
W polityce bywa to najbardziej bolesny moment – kiedy okazuje się, że głośny sprzeciw nie zmienia rzeczywistości.
