Polska polityka przyzwyczaiła nas do ostrych sporów, ale są momenty, gdy retoryka przekracza granicę demokratycznej rywalizacji i zaczyna przypominać politykę straszenia przeciwników. Właśnie z taką sytuacją mamy dziś do czynienia w sporze wokół programu SAFE i reakcji polityków Prawa i Sprawiedliwości na działania rządu Donalda Tuska.
Program SAFE – europejska inicjatywa dotycząca bezpieczeństwa i współpracy w zakresie obronności – stał się w ostatnich dniach pretekstem do kolejnej politycznej burzy. Zamiast rzeczowej dyskusji o tym, jakie miejsce powinna zajmować Polska w europejskiej architekturze bezpieczeństwa, część polityków PiS wybrała strategię eskalacji emocji. W ich wypowiedziach coraz częściej pojawiają się sugestie o „zdradzie”, „działaniu przeciw Polsce” czy nawet zapowiedzi politycznych i prawnych rozliczeń z Donaldem Tuskiem.
Taka retoryka jest niebezpieczna z kilku powodów. Po pierwsze, sprowadza poważną debatę o bezpieczeństwie państwa do poziomu kampanii wyborczej. Po drugie – i to ważniejsze – buduje atmosferę permanentnego konfliktu, w której przeciwnik polityczny przestaje być konkurentem w demokratycznym sporze, a zaczyna być przedstawiany jako wróg państwa.
Nie jest to zresztą nowa strategia PiS. Przez lata partia Jarosława Kaczyńskiego konsekwentnie budowała narrację, w której niemal każda decyzja rządów innych niż własne była przedstawiana jako zagrożenie dla suwerenności Polski. Problem polega na tym, że w świecie realnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa państwa takie uproszczenia są zwyczajnie szkodliwe.
Europa stoi dziś przed największymi wyzwaniami bezpieczeństwa od zakończenia zimnej wojny. Wojna w Ukrainie, agresywna polityka Rosji i niepewność dotycząca przyszłej roli Stanów Zjednoczonych w NATO sprawiają, że państwa europejskie szukają nowych form współpracy w zakresie obronności. W tym kontekście inicjatywy takie jak SAFE są naturalną próbą wzmocnienia zdolności obronnych kontynentu.
Można oczywiście dyskutować o szczegółach – o finansowaniu, kompetencjach czy wpływie takich projektów na relacje w NATO. To jest normalna, potrzebna debata. Problem zaczyna się wtedy, gdy zamiast argumentów pojawiają się groźby.
Wypowiedzi części polityków PiS sugerujące, że Donald Tusk powinien ponieść konsekwencje za wspieranie europejskich inicjatyw bezpieczeństwa, brzmią jak echo najgorszych momentów polskiej polityki ostatniej dekady. Zamiast merytorycznego sporu mamy spektakl oskarżeń i próbę delegitymizowania działań rządu.
Co więcej, taka retoryka paradoksalnie osłabia pozycję Polski na arenie międzynarodowej. Partnerzy w Europie obserwują polską scenę polityczną i widzą kraj, w którym nawet podstawowe kwestie bezpieczeństwa stają się elementem brutalnej walki partyjnej. Trudno w takich warunkach budować wizerunek państwa przewidywalnego i odpowiedzialnego.
Warto też zauważyć pewną ironię tej sytuacji. Prawo i Sprawiedliwość przez lata przedstawiało siebie jako partię, która szczególnie dba o bezpieczeństwo Polski. Jednak prawdziwe bezpieczeństwo państwa nie polega na nieustannym podgrzewaniu konfliktów politycznych. Polega na budowaniu trwałych sojuszy, wzmacnianiu instytucji i prowadzeniu odpowiedzialnej polityki zagranicznej.
Grożenie politycznym przeciwnikom za decyzje podejmowane w ramach demokratycznego mandatu nie ma z tym wiele wspólnego. Jest raczej próbą utrzymania mobilizacji własnego elektoratu poprzez podsycanie poczucia zagrożenia.
Polska potrzebuje dziś spokojnej, racjonalnej debaty o bezpieczeństwie – nie kolejnej odsłony politycznego teatru. Program SAFE może być przedmiotem krytyki, ale ta krytyka powinna opierać się na argumentach, nie na insynuacjach i groźbach.
Jeśli PiS chce przekonać opinię publiczną do swoich racji, powinien przedstawić alternatywną wizję polityki bezpieczeństwa, a nie budować narrację, w której każdy przeciwnik polityczny staje się potencjalnym zdrajcą. Demokracja polega na sporze, ale spór ma sens tylko wtedy, gdy toczy się w granicach odpowiedzialności za państwo.
