Decyzja prezydenta Karola Nawrockiego o zawetowaniu ustawy wdrażającej unijny program SAFE miała być politycznym sygnałem siły. W praktyce okazała się jednak ruchem, który wywołał poważne kontrowersje i – jak pokazują najnowsze badania opinii publicznej – może stać się dla głowy państwa poważnym problemem politycznym. Nowy sondaż UCE Research dla Onetu pokazuje bowiem, że więcej Polaków ocenia weto negatywnie niż pozytywnie.
Największa grupa respondentów uważa decyzję prezydenta za błędną. Aż 28 proc. ankietowanych oceniło ją jako „zdecydowanie złą”, a kolejne 11 proc. wskazało odpowiedź „raczej złą”. Łącznie daje to 39 proc. krytycznych ocen. Z kolei pozytywnie weto ocenia 34 proc. badanych – 22 proc. uznaje je za „zdecydowanie dobre”, a 12 proc. za „raczej dobre”.
Choć różnica między obiema grupami nie jest ogromna, to jednak symbolicznie ważna: weto prezydenta spotyka się z większą krytyką niż poparciem. W polityce, zwłaszcza na początku prezydenckiej kadencji, taki sygnał ze strony opinii publicznej ma znaczenie. Pokazuje bowiem, że decyzja podjęta w Pałacu Prezydenckim nie została przyjęta przez społeczeństwo jako oczywista czy powszechnie uzasadniona.
Jeszcze bardziej wymowny jest jednak trzeci wynik sondażu. Aż 25 proc. badanych wybrało odpowiedź „nie wiem/trudno powiedzieć”. To bardzo wysoki odsetek osób, które nie mają wyrobionej opinii na temat weta w sprawie SAFE. Może to oznaczać, że dla części opinii publicznej temat pozostaje niejasny lub nie został wystarczająco wyjaśniony w debacie publicznej.
W praktyce oznacza to, że prezydent nie tylko zmobilizował swoich zwolenników, ale także wywołał wątpliwości wśród wyborców niezdecydowanych. A to właśnie ta grupa często decyduje o politycznych losach sporów instytucjonalnych.
Sprawa SAFE stała się bowiem czymś więcej niż tylko technicznym sporem o ustawę. Chodzi o udział Polski w unijnym programie pożyczek na zbrojenia, który ma pomóc państwom członkowskim finansować modernizację armii i rozwój przemysłu obronnego. W kontekście wojny w Ukrainie i rosnących napięć bezpieczeństwa w Europie temat ten ma szczególnie duże znaczenie.
Po tym, jak 12 marca prezydent zawetował ustawę wdrażającą program, rząd zdecydował się działać szybko. Premier Donald Tusk zwołał nadzwyczajne posiedzenie Rady Ministrów, która przyjęła uchwałę upoważniającą ministrów obrony i finansów do podpisania umowy kredytowej z Komisją Europejską. Podstawą prawną stała się ustawa o obronie Ojczyzny – przygotowana jeszcze przez poprzedni rząd PiS.
Rządowy „plan B” ma pozwolić Polsce skorzystać z programu SAFE mimo prezydenckiego weta. Taki ruch wywołał jednak natychmiastową reakcję Pałacu Prezydenckiego. Kancelaria Prezydenta twierdzi, że decyzja rządu stanowi obejście prawa i powinna zostać zbadana przez Trybunał Konstytucyjny.
Sam prezydent w wygłoszonym orędziu ostrzegał przed konsekwencjami takich działań. „Wszelkie próby zagranicznego zadłużania naszego kraju w sposób pozaprawny, tylnymi drzwiami, wcześniej czy później spotkają się z odpowiedzialnością zarówno polityczną, jak i prawną” – powiedział Karol Nawrocki.
Problem polega jednak na tym, że w sporze o SAFE prezydent nie ma jednoznacznego poparcia opinii publicznej. Sondaż pokazuje raczej obraz społeczeństwa podzielonego – z lekką przewagą krytyków decyzji głowy państwa.
To zła wiadomość dla Pałacu Prezydenckiego. Weto miało pokazać determinację i polityczną niezależność. Tymczasem w oczach części wyborców stało się symbolem kolejnego konfliktu instytucjonalnego między prezydentem a rządem.
W polityce takie spory rzadko są rozstrzygane wyłącznie w gabinetach prawników czy w salach parlamentarnych. Ostateczny werdykt często wydaje opinia publiczna. A ta – jak pokazuje sondaż – w sprawie SAFE wcale nie stoi jednoznacznie po stronie prezydenta.
