W polityce zagranicznej są momenty, kiedy kończą się półcienie i zaczyna się twarda rzeczywistość. Słowa Donalda Tuska o Viktorze Orbánie i jego ministrze spraw zagranicznych należą właśnie do tej kategorii. „Węgry są i będą w Unii Europejskiej. Viktor Orbán i jego minister spraw zagranicznych opuścili Europę dawno temu” – napisał premier. To nie jest tylko retoryczna szpila, lecz diagnoza politycznego dryfu, który ma realne konsekwencje dla bezpieczeństwa regionu.
Doniesienia o działaniach Petera Szijjártó – od konsultacji z Siergiejem Ławrowem po przekazywanie informacji w trakcie spotkań unijnych – trudno uznać za dyplomatyczną rutynę. Nawet jeśli węgierski minister tłumaczył to „interesami gospodarczymi”, to skala i charakter tych kontaktów rodzą pytania o lojalność wobec wspólnoty europejskiej. A reakcja Unii, w tym wezwanie na rozmowę przez Kaję Kallas, pokazuje, że sprawa nie jest marginalna.
W tym kontekście stanowisko Tuska wybrzmiewa wyjątkowo mocno. Premier nie tylko skrytykował działania Budapesztu, ale też uderzył w krajowe podwórko. „Tu już nie ma miejsca na jakieś spekulacje. (…) dzisiaj trudno mieć wątpliwości. Jeśli ktoś dzisiaj pragnie zwycięstwa najbardziej prorosyjskiego rządu w Europie, to to już nie jest wynik jakiejś głupoty czy ślepoty, tylko świadoma gra” – mówił. Te słowa są ostre, ale odpowiadają powadze sytuacji.
Bo problem nie dotyczy wyłącznie Węgier. Dotyczy także tego, jakie sojusze buduje Prawo i Sprawiedliwość. Od lat PiS konsekwentnie stawia na relacje z politykami pokroju Orbána – liderami, którzy coraz częściej balansują na granicy europejskiej solidarności. Można było to tłumaczyć ideologiczną bliskością czy wspólną wizją suwerenności. Dziś jednak widać wyraźnie, że taki wybór ma swoją cenę.
Jeśli bowiem partner polityczny prowadzi zakulisowe rozmowy z Moskwą w sprawie sankcji, to trudno mówić o zwykłej różnicy zdań w ramach Unii. To jest fundamentalne pęknięcie. A wspieranie – choćby pośrednie – takiego kursu stawia pod znakiem zapytania wiarygodność tych, którzy się z nim utożsamiają.
Tusk trafnie punktuje tę zależność. Jego wypowiedzi nie są przypadkowe ani przesadzone – przeciwnie, wpisują się w szerszy obraz polityki europejskiej, w której Rosja wciąż próbuje rozgrywać podziały wewnątrz UE. W takiej sytuacji każde osłabienie wspólnego frontu działa na korzyść Kremla. I właśnie dlatego dobór sojuszników przestaje być sprawą drugorzędną.
PiS przez lata przedstawiał swoją politykę jako obronę polskiej suwerenności. Paradoks polega na tym, że poprzez wybór partnerów politycznych może tę suwerenność osłabiać. Bo realna siła państwa w dzisiejszej Europie nie wynika z izolacji, lecz z umiejętności budowania wiarygodnych, stabilnych relacji. A tych trudno szukać tam, gdzie pojawiają się podejrzenia o współpracę z Rosją.
Nie chodzi tu o prostą opozycję: „Tusk dobry, PiS zły”. Chodzi o standardy. O to, czy polityka zagraniczna jest prowadzona w oparciu o interes państwa, czy o ideologiczne sympatie. Tusk, niezależnie od politycznych sporów, pokazuje w tej sprawie konsekwencję: jasno definiuje zagrożenie i nazywa rzeczy po imieniu.
W jego słowach pobrzmiewa coś więcej niż bieżąca krytyka. To ostrzeżenie, że Europa znajduje się w momencie próby. I że nie ma już miejsca na polityczne gry, które mogą zostać wykorzystane przez tych, którzy tej Europie nie sprzyjają.
Dlatego dzisiejszy spór nie jest tylko kolejną odsłoną krajowej walki politycznej. To pytanie o kierunek, w jakim zmierza Polska. Czy chce być częścią silnej, solidarnej Europy, czy też dryfować w stronę niejednoznacznych sojuszy. W tym sensie głos Tuska jest nie tylko krytyką, ale i wyraźnym wskazaniem drogi.
