Polityka lubi wielkie słowa. „Jedność”, „kompromis”, „porozumienie” – brzmią dobrze na konferencjach prasowych, budują wrażenie stabilności i odpowiedzialności. Problem zaczyna się wtedy, gdy za tymi hasłami nie idzie rzeczywistość, a jedynie próba przykrycia głębokich podziałów. Ostatnie wystąpienia polityków Prawa i Sprawiedliwości, zwłaszcza Mariusza Błaszczaka, są tego książkowym przykładem.
„Ważne jest przesłanie, takie generalne przesłanie, że jest porozumienie, jest kompromis i jest jedność” – powiedział Błaszczak. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że to bardziej zaklinanie rzeczywistości niż jej opis. Bo jeśli w partii rzeczywiście panuje jedność, to po co siedmiogodzinne nocne negocjacje między Jarosławem Kaczyńskim a Mateuszem Morawieckim? Czy stabilne ugrupowanie potrzebuje takich dramatycznych rozmów, kończących się o drugiej w nocy?
Kaczyński przekonywał: „Ta rozmowa przyniosła […] kompromis”. Ale sam fakt, że do kompromisu trzeba było dochodzić w tak napiętej atmosferze, świadczy raczej o głębokim konflikcie niż o zdrowej demokracji wewnątrzpartyjnej. Wbrew narracji PiS, nie mamy do czynienia z siłą i jednością, lecz z próbą utrzymania kontroli nad coraz bardziej rozchodzącymi się frakcjami.
Jeszcze bardziej znamienne są słowa Błaszczaka o „partii w partii”. Szef klubu PiS stanowczo podkreślił, że „nie będzie tego absolutnie, gdyż to grozi zerwaniem jedności”. W praktyce oznacza to jedno: brak zgody na jakąkolwiek oddolną inicjatywę, która mogłaby wymknąć się spod ścisłej kontroli kierownictwa. To nie jest obrona jedności – to obrona monopolu władzy.
Polityk PiS powołuje się przy tym na historię III RP, sugerując, że wszelkie próby tworzenia alternatywnych struktur kończą się rozłamem. To wygodna interpretacja, która pozwala zdyskredytować każdą próbę pluralizmu jako zagrożenie. W rzeczywistości jednak zdrowa partia polityczna powinna dopuszczać różnorodność poglądów i inicjatyw, a nie tłumić je w imię sztucznie rozumianej jedności.
Szczególnie uderzające jest też budowanie narracji oblężonej twierdzy. „Było wielu i jest wciąż wielu takich, którzy życzyliby sobie […] rozłamu w PiS. No, ale niedoczekanie ich” – stwierdził Błaszczak. To klasyczny mechanizm: zamiast zmierzyć się z własnymi problemami, wskazać zewnętrznego wroga. Tyle że ten zabieg coraz częściej przestaje działać. Polacy widzą, że źródło napięć tkwi wewnątrz samej partii.
Cała sytuacja pokazuje szerszy problem PiS – ugrupowania, które przez lata budowało swoją siłę na dyscyplinie i centralizacji, a dziś zmaga się z naturalnymi konsekwencjami takiego modelu. Brak przestrzeni do debaty prowadzi do narastania konfliktów, które w końcu muszą wybuchnąć. I wtedy jedynym narzędziem pozostaje nocny „kompromis”, ogłaszany potem jako sukces.
Ironią losu jest to, że partia, która tak często odwołuje się do pojęcia wspólnoty, sama ma problem z jej zdefiniowaniem. W PiS wspólnota oznacza bowiem podporządkowanie się jednej linii, a nie realny dialog. Każda próba wyjścia poza ten schemat traktowana jest jako zagrożenie.
Dlatego słowa o „dwóch płucach” partii brzmią dziś bardziej jak retoryczna figura niż realny plan. Bo dwa płuca wymagają swobodnego przepływu powietrza – a tego w PiS wyraźnie brakuje. Zamiast tego mamy system, w którym różnice są tłumione, a napięcia zamiatane pod dywan.
W efekcie obraz, jaki wyłania się z ostatnich wydarzeń, jest daleki od deklarowanej jedności. To raczej portret ugrupowania, które desperacko próbuje utrzymać spójność, jednocześnie nie dopuszczając do rzeczywistej zmiany. A takie podejście – w dłuższej perspektywie – nie prowadzi do stabilności, lecz do jeszcze większych kryzysów.
Bo jedności nie da się zadekretować na konferencji prasowej. Trzeba ją zbudować. A tego w PiS wciąż wyraźnie brakuje.
