Wypowiedź Karola Nawrockiego dotycząca tragicznie zmarłego Łukasza Litewki wywołała falę uzasadnionych kontrowersji. W przestrzeni publicznej istnieją bowiem granice, których przekraczanie – nawet w imię politycznego przekazu – powinno spotykać się z jednoznaczną krytyką. Tym razem granica ta została wyraźnie naruszona.
Prezydent, wspominając Litewkę, powiedział: „był to piękny człowiek, który poświęcał się pracy dla innych i szukał porozumienia, mimo że dostawał zakaz kontaktowania się z prezydentem”. Już sama konstrukcja tej wypowiedzi budzi wątpliwości. Z jednej strony mamy próbę oddania hołdu zmarłemu, z drugiej – sugestię politycznego konfliktu i ograniczeń narzucanych przez jego środowisko. To zestawienie nie wydaje się przypadkowe. Wręcz przeciwnie – wygląda na próbę wpisania osobistej tragedii w bieżący spór polityczny.
Jeszcze bardziej problematyczne są kolejne słowa Nawrockiego. Dopytywany o szczegóły, tłumaczył, że chciał zaprosić Litewkę do swojej rady, ponieważ „wiedziałam, że to jest człowiek, który po prostu robi dobro”. Następnie dodał: „Wsparcie Pałacu Prezydenckiego mogłoby być dla niego korzystne, co sam rozumiał, ale pragmatyka partyjna to wyklucza. (…) To jest zło polityczne, z którym Łukasz Litewka czy ja się nie zgadzamy”. W tym momencie narracja wyraźnie przesuwa się z poziomu wspomnienia na poziom politycznej tezy. Litewka zostaje przedstawiony jako ktoś, kto – rzekomo – podzielał ocenę prezydenta i był ograniczany przez własne zaplecze polityczne.
Problem polega na tym, że takie słowa padają po śmierci bohatera tej historii. Nie ma możliwości ich weryfikacji ani odniesienia się do nich przez samego zainteresowanego. Właśnie dlatego wykorzystywanie jego osoby jako argumentu w bieżącej debacie jest tak wątpliwe etycznie. W przestrzeni publicznej obowiązuje pewna elementarna zasada: zmarłym należy się szacunek, a ich słowa i intencje nie powinny być reinterpretowane w sposób, który służy aktualnym interesom politycznym.
Na ten aspekt zwrócił uwagę Włodzimierz Czarzasty, który odpowiedział niezwykle ostro: „Panie prezydencie, Łukasz Litewka wymaga szacunku. (…) Niech pan nie gra śmiercią, mówiąc o tym, co przed śmiercią – według pana – powiedział panu Łukasz Litewka. To jest po prostu obrzydliwe”. Choć ton tej wypowiedzi jest bez wątpienia emocjonalny, trudno odmówić jej zasadności. Czarzasty trafnie wskazuje na istotę problemu – instrumentalizację śmierci.
Szczególnie mocne jest jego stwierdzenie o „próbie tańczenia na grobie”. To sformułowanie może wydawać się brutalne, ale dobrze oddaje odczucia wielu obserwatorów. W momencie, gdy polityk wykorzystuje zmarłego do wzmocnienia własnej narracji, pojawia się uzasadnione poczucie przekroczenia granicy dobrego smaku. Nawrocki, zamiast skupić się na bezdyskusyjnych zasługach Litewki, zdecydował się na wprowadzenie wątku, który dzieli i budzi kontrowersje.
Nie oznacza to oczywiście, że prezydent nie miał prawa do własnych wspomnień czy refleksji. Problem tkwi w sposobie ich przedstawienia. Wypowiedź publiczna – zwłaszcza na tak delikatny temat – wymaga szczególnej ostrożności. Każde słowo ma znaczenie, a sugestie dotyczące rzekomych poglądów zmarłego powinny być formułowane z najwyższą powściągliwością, o ile w ogóle.
Cała sytuacja pokazuje szerszy problem polskiej debaty publicznej: skłonność do wykorzystywania wszystkiego – nawet śmierci – jako narzędzia politycznego. To zjawisko nie jest nowe, ale każdorazowo powinno spotykać się z jednoznaczną reakcją. W przeciwnym razie granice będą przesuwane coraz dalej.
Słowa Karola Nawrockiego były całkowicie nie na miejscu, ponieważ zamiast łączyć – dzieliły, zamiast oddać hołd – budowały narrację polityczną, a zamiast szacunku – wprowadzały element wątpliwej interpretacji. W takich momentach potrzebna jest nie tylko refleksja, ale i wyraźne przypomnienie: są sprawy, których nie powinno się wykorzystywać w bieżącej walce politycznej. Śmierć z pewnością do nich należy.
