Prezydent Karol Nawrocki z uporem buduje swój polityczny wizerunek wokół jednego narzędzia: weta. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że nie jest to strategia wynikająca z troski o jakość prawa, lecz raczej z potrzeby zaistnienia w przestrzeni publicznej. Liczby mówią same za siebie — 31 zawetowanych ustaw to nie tyle przejaw aktywności, ile symptom zwykłego partyjniactwa.
Kancelaria Prezydenta przekonuje, że „weto prezydenta nie kończy procesu legislacyjnego, ono go poprawia”. Brzmi to jak elegancka formuła, która ma nadać sens działaniom głowy państwa. Problem w tym, że rzeczywistość polityczna rzadko bywa tak uporządkowana. W praktyce częste sięganie po weto nie przypomina subtelnej korekty, lecz raczej demonstrację siły — i to często w momentach, gdy prezydent potrzebuje przypomnieć o swoim istnieniu.
Nieprzypadkowo w debacie publicznej pojawiło się określenie „wetomat”. To złośliwe, ale trafne podsumowanie stylu prezydentury Nawrockiego. Mechaniczne korzystanie z prawa weta zaczyna przypominać odruch, a nie przemyślaną decyzję ustrojową. Jeśli każde kolejne weto ma być „sygnałem”, jak twierdzi prezydencka narracja, to można odnieść wrażenie, że państwo zostało zalane kakofonią tych sygnałów — coraz mniej czytelnych i coraz mniej znaczących.
W nagraniu opublikowanym przez kancelarię słyszymy, że „weto jest narzędziem korekty, a nie destrukcji”. To zdanie brzmi jak próba obrony przed narastającą krytyką. Jednak trudno nie zauważyć, że skala stosowania tego „narzędzia” zaczyna sama w sobie generować chaos. Weto jako wyjątek może być konstruktywne. Weto jako reguła — destabilizuje proces legislacyjny i podważa przewidywalność państwa.
Zwolennicy prezydenta wskazują konkretne przykłady: ustawy poprawiane po wecie, zmiany w przepisach dotyczących ruchu drogowego, energetyki czy zapasów strategicznych. „To pokazuje jasno, prezydent nie jest notariuszem ustaw” — przekonuje lektor. Owszem, prezydent nie powinien być notariuszem. Ale nie powinien też być politycznym recenzentem, który arbitralnie zatrzymuje proces legislacyjny, by później ogłosić sukces w postaci „poprawionej” ustawy.
Warto przyjrzeć się logice tej narracji. Jeśli niemal każda istotna ustawa wymaga prezydenckiej interwencji, to czy oznacza to, że parlament i rząd są permanentnie niekompetentni? A może raczej mamy do czynienia z prezydentem, który świadomie eskaluje konflikty, by wzmocnić swoją pozycję? Druga odpowiedź wydaje się bardziej prawdopodobna.
Kancelaria przekonuje również, że „nie chodzi o politykę. Chodzi o obywateli”. To jedno z najbardziej charakterystycznych zdań w całym przekazie — i jednocześnie najbardziej wątpliwe. W polityce niemal wszystko jest polityką, a twierdzenie odwrotne zwykle oznacza próbę ukrycia rzeczywistych motywacji. Trudno uwierzyć, że 31 wet wynika wyłącznie z bezinteresownej troski o obywateli, a nie z kalkulacji politycznej.
Nie bez znaczenia jest też sposób komunikowania tych decyzji. Nagrania, kampanijny ton, narracja o „bezpieczniku systemowym” — wszystko to przypomina raczej strategię marketingową niż poważną debatę o jakości prawa. Prezydent, zamiast pełnić rolę arbitra, coraz częściej zachowuje się jak uczestnik politycznego spektaklu, w którym każde weto jest kolejnym aktem.
Określenie „wetomat” nie wzięło się znikąd. To efekt narastającego przekonania, że weto stało się dla Nawrockiego narzędziem autopromocji. Im więcej wet, tym większa widoczność. Im większa widoczność, tym silniejsza pozycja w politycznej grze. Problem w tym, że państwo nie jest sceną, a konstytucyjne narzędzia nie powinny służyć budowaniu indywidualnego wizerunku.
W efekcie zamiast stabilnego systemu prawnego otrzymujemy nieustanny cykl blokad i poprawek. Zamiast przewidywalności — permanentne napięcie. A zamiast prezydenta stojącego ponad sporami — polityka, który te spory podsyca.
Jeśli weto ma być rzeczywiście „głosem niezależnego ośrodka”, to powinno być używane z umiarem i rozwagą. W przeciwnym razie staje się tym, czym dziś w oczach wielu już jest — automatycznym odruchem politycznym, który bardziej szkodzi, niż pomaga.
