Jarosław Kaczyński od lat buduje swoją politykę na strachu, konfliktach i obsesjach historycznych. Jednak jego ostatnie wystąpienie w Chełmie pokazuje coś jeszcze bardziej niepokojącego: lider PiS coraz wyraźniej sprawia wrażenie człowieka całkowicie oderwanego od współczesnej rzeczywistości.
Gdy słucha się jego słów o samorządach, „regermanizacji” i „panach w dawnym znaczeniu”, trudno oprzeć się wrażeniu, że prezes największej partii opozycyjnej żyje dziś bardziej w świecie własnych lęków i fantazji niż realnych problemów Polaków.
Kaczyński podczas konferencji programowej PiS mówił o fundamentalnej roli samorządów, ale bardzo szybko przeszedł do charakterystycznej dla siebie mieszanki historycznych resentymentów, politycznych obsesji i paternalistycznych pouczeń. Najbardziej szokujące były jednak słowa: „Samorządowiec musi być panem w dawnym tego słowa znaczeniu”.
Trudno o bardziej wymowny symbol mentalności prezesa PiS. Polska XXI wieku mierzy się z kryzysem mieszkaniowym, drożyzną, problemami ochrony zdrowia i bezpieczeństwem międzynarodowym, a Jarosław Kaczyński opowiada o „panach” i godności zagrożonej przez zagraniczne pieniądze. To język, który brzmi jak wyjęty z politycznej kroniki sprzed kilku dekad. Nie nowoczesna debata o państwie, lecz feudalna wizja świata, w której lokalny włodarz ma być czymś w rodzaju szlacheckiego namiestnika strzegącego narodowej czystości.
Jeszcze bardziej absurdalnie brzmią opowieści o rzekomej „regermanizacji ziem zachodnich”. Kaczyński ostrzegał przed samorządami prowadzącymi „własną politykę historyczną” na terenach przyłączonych do Polski po 1945 roku. W jego narracji niemal każda niezależność lokalna staje się podejrzana, a każda współpraca europejska może być przedstawiona jako zagrożenie dla polskości.
To już nie jest zwykła polityczna retoryka. To jest polityka oparta na obsesji. Lider PiS od lat próbuje przekonywać Polaków, że wokół kraju toczy się niemal permanentny spisek: raz niemiecki, raz brukselski, innym razem liberalny czy samorządowy. Problem polega na tym, że rzeczywistość dawno uciekła Kaczyńskiemu sprzed oczu. Europa nie wygląda dziś tak, jak w jego przemówieniach. Polskie samorządy nie są agenturą Berlina. A mieszkańcy zachodnich regionów Polski nie żyją w świecie politycznych fantazji prezesa PiS.
Szczególnie groteskowo zabrzmiały słowa o tym, że „Polacy muszą być uczeni historii w jeden sposób”. Właśnie w tym jednym zdaniu zawiera się cała filozofia polityczna Kaczyńskiego: centralizacja, kontrola i przekonanie, że państwo powinno narzucać obywatelom jedyną słuszną interpretację rzeczywistości. Nie ma miejsca na pluralizm, debatę czy różnorodność spojrzeń. Jest za to wizja kraju zarządzanego przez politycznych wychowawców narodu.
To niezwykle niebezpieczne myślenie. Demokracja nie polega przecież na tym, że jedna partia ustala obywatelom, jak mają rozumieć historię, patriotyzm czy polskość. Tymczasem Kaczyński od lat próbuje budować model państwa podporządkowanego jednej narracji ideologicznej. Samorządy mają być posłuszne centrum. Szkoły mają uczyć „w jeden sposób”. Debata publiczna ma być podporządkowana wizji partii.
Jeszcze bardziej zadziwia fakt, że te wszystkie pouczenia wygłasza człowiek, którego obóz przez osiem lat sam sprawował pełnię władzy. Kaczyński mówi dziś o problemach finansowych samorządów, jakby nie pamiętał, kto przez lata centralizował państwo i uzależniał lokalne inwestycje od politycznej lojalności. Narzeka na chaos i brak środków, choć to właśnie rządy PiS zostawiły po sobie gigantyczne napięcia finansowe i konflikty z samorządami.
Wystąpienie w Chełmie było więc czymś więcej niż tylko kolejnym politycznym przemówieniem. Było pokazem coraz głębszego oderwania od rzeczywistości. Jarosław Kaczyński coraz częściej wygląda jak polityk zamknięty w świecie dawnych lęków, historycznych urazów i własnych mitów. Zamiast mówić o przyszłości, opowiada o „panach”, „regermanizacji” i konieczności kontrolowania pamięci historycznej.
I właśnie dlatego coraz więcej Polaków przestaje traktować te wystąpienia poważnie. Bo trudno uwierzyć, że człowiek opowiadający w 2026 roku o samorządowcu jako „panu w dawnym znaczeniu” naprawdę rozumie współczesne państwo, współczesną Europę i współczesnych obywateli.
