Jarosław Kaczyński od lat buduje politykę opartą na jednym prostym mechanizmie: lojalność wobec prezesa ma znaczenie większe niż instytucje państwa, procedury czy nawet elementarna konsekwencja.
Dlatego jego reakcja na nominację Zbigniewa Kapińskiego na pierwszego prezesa Sądu Najwyższego mówi o kondycji PiS więcej niż setki partyjnych konferencji prasowych. Kaczyński jeszcze chwilę wcześniej przekonywał, że „nie wyobraża sobie” takiego wyboru. Gdy jednak Karol Nawrocki podjął decyzję wbrew jego oczekiwaniom, nagle okazało się, że sprawa jest jedynie „drobna”. W polityce prezesa PiS wszystko bowiem zależy nie od zasad, lecz od aktualnej potrzeby propagandowej.
Trudno nie zauważyć groteski tej sytuacji. Przez lata środowisko PiS przedstawiało sądy jako pole wielkiej cywilizacyjnej wojny. Mówiono o „oczyszczaniu państwa”, „naprawie wymiaru sprawiedliwości” i historycznej misji odbudowy Polski. Każda nominacja, każdy spór wokół Sądu Najwyższego urastał do rangi starcia dobra ze złem. Tymczasem dziś sam Kaczyński mówi o stanowisku pierwszego prezesa SN jako o „drobnej sprawie”. Wystarczyło, że decyzję podjął polityk, którego PiS nadal potrzebuje jako symbolu własnej siły.
To pokazuje rzecz znacznie poważniejszą: dla Kaczyńskiego instytucje państwa nigdy nie były naprawdę ważne. Liczyła się wyłącznie polityczna kontrola nad nimi. Gdy kontrola słabnie, nagle okazuje się, że można machnąć ręką, zrelatywizować wcześniejsze oskarżenia i udawać, że nic wielkiego się nie stało. Jeszcze niedawno Sławomir Cenckiewicz i inni polityczni sojusznicy PiS przedstawiali udział Kapińskiego w procesie lustracyjnym Lecha Wałęsy niemal jako historyczną kompromitację. Dziś prezes partii mówi spokojnie: „Prezydent jest tutaj decydentem”. To nie jest oznaka politycznej dojrzałości. To raczej dowód kompletnego cynizmu.
Jeszcze bardziej wymowne są słowa Kaczyńskiego o tym, że ważniejsze jest „to, co prezydent robi dobrego dla Polski”. To charakterystyczny sposób myślenia dla lidera, który od dawna utożsamia interes własnego obozu z interesem państwa. W tej narracji „dobro Polski” oznacza po prostu realizowanie politycznej strategii PiS. Jeśli ktoś wspiera linię partii – można wybaczyć wszystko. Jeśli choć raz okaże niezależność – staje się podejrzany. Nawrocki najwyraźniej zaczął budować własną pozycję, dlatego Kaczyński mówi dziś o nim z chłodnym dystansem: „prezydent jest mocno zdystansowany”. W ustach prezesa PiS brzmi to niemal jak ostrzeżenie.
Cała sytuacja pokazuje również słabość samego Kaczyńskiego. Dawniej jego słowo w obozie prawicy miało charakter niemal ostateczny. Dziś nawet politycy wywodzący się z PiS zaczynają podejmować decyzje bez konsultacji z Nowogrodzką. To zapewne dlatego prezes próbuje minimalizować znaczenie sprawy. Wie, że otwarty konflikt z prezydentem byłby dla niego politycznie niebezpieczny. Musi więc jednocześnie krytykować wybór Kapińskiego i udawać, że nic istotnego się nie wydarzyło.
Problem polega jednak na tym, że takie lawirowanie coraz trudniej ukryć. Polacy widzą już, że wielkie słowa o państwie prawa były w wykonaniu PiS jedynie narzędziem politycznej walki. Gdy partii było wygodnie, przedstawiała sądy jako fundament narodowej suwerenności. Gdy sytuacja wymaga pragmatyzmu – wszystko staje się „drobnostką”. Trudno o lepszy przykład politycznej hipokryzji.
Jarosław Kaczyński od dawna funkcjonuje w świecie własnych politycznych mitów. Nadal próbuje przedstawiać siebie jako strażnika narodowego interesu, choć coraz częściej przypomina zmęczonego lidera, który traci kontrolę nad własnym obozem. Widać to w nerwowych reakcjach, w sprzecznych komunikatach, w coraz bardziej rozpaczliwym podkreślaniu własnego autorytetu. Problem polega na tym, że polityka oparta wyłącznie na lojalności wobec jednego człowieka wcześniej czy później musi się rozsypać. I właśnie dziś obserwujemy początek tego procesu.
