Karol Nawrocki i jego polityczne zaplecze próbują dziś przekonywać Polaków, że referendum dotyczące unijnej polityki klimatycznej jest jedynie „walką o tańszą energię” i „obroną polskich interesów”. Problem polega na tym, że podobne hasła słyszeliśmy już wcześniej w Wielkiej Brytanii. Tam także zaczynało się od rzekomo niewinnych sporów o regulacje, koszty i „odzyskiwanie suwerenności”. Skończyło się brexitem – gospodarczą katastrofą, politycznym chaosem i wieloletnim osłabieniem państwa. Dziś coraz wyraźniej widać, że środowisko skupione wokół Nawrockiego chce przeprowadzić podobny eksperyment w Polsce. Nawet jeśli jeszcze nie ma odwagi wypowiedzieć słowa „polexit” wprost.
Oficjalnie wszystko wygląda niewinnie. Prezydent proponuje referendum z pytaniem: „Czy jest Pan/Pani za realizacją unijnej polityki klimatycznej, która doprowadziła do wzrostu kosztów życia obywateli, cen energii i prowadzenia działalności gospodarczej i rolniczej?”. Już samo brzmienie pytania pokazuje jednak, że nie chodzi o uczciwą debatę, lecz o polityczną propagandę. To pytanie skonstruowane jak partyjny slogan, a nie neutralna formuła referendalna. Zakłada z góry winę Unii Europejskiej i sugeruje obywatelom jedyną „właściwą” odpowiedź.
Szef kancelarii prezydenta Zbigniew Bogucki oburza się na zarzuty o polexit. „Niektórzy mówią, że to próba polexitu. To jest bzdura” – przekonuje. Dodaje, że chodzi jedynie o zmianę polityki klimatycznej wewnątrz Unii Europejskiej. Ale właśnie w tym tkwi największy problem tej narracji. Od lat politycy prawicy prowadzą systematyczną kampanię podważania sensu europejskiej integracji. Raz celem jest ETS, innym razem Zielony Ład, później unijne sądy, polityka migracyjna albo prawa człowieka. Zawsze jednak mechanizm pozostaje ten sam: Bruksela przedstawiana jest jako obce centrum władzy, które rzekomo niszczy polską gospodarkę i odbiera obywatelom wolność.
To nie jest zwykła krytyka konkretnych regulacji. Każda wspólnota polityczna podlega sporom i negocjacjom. Problem zaczyna się wtedy, gdy jedna strona konsekwentnie buduje emocjonalny obraz Unii jako wroga. Wtedy referendum klimatyczne staje się jedynie kolejnym etapem politycznego oswajania społeczeństwa z myślą, że Polska „bez Unii poradzi sobie lepiej”.
To wyjątkowo niebezpieczna iluzja. Polska zawdzięcza członkostwu w UE ogromny skok cywilizacyjny. Dziesiątki miliardów euro przeznaczone na drogi, koleje, infrastrukturę, rozwój przedsiębiorstw czy modernizację prowincji nie były żadnym „prezentem”, lecz częścią projektu, który pozwolił Polsce stać się integralną częścią Zachodu. To dzięki Unii polskie firmy zyskały dostęp do gigantycznego rynku, a miliony obywateli możliwość pracy, nauki i podróżowania bez granic.
Nawrocki i jego środowisko próbują dziś sprzedać Polakom prostą opowieść: wysokie ceny energii to wyłącznie wina Brukseli. To wygodne politycznie, ale fałszywe. Polska przez lata zaniedbywała transformację energetyczną, uzależniając się od drogiego i coraz mniej opłacalnego węgla. Kolejne rządy prawicy zamiast modernizacji oferowały propagandę i konflikt z partnerami europejskimi. Dziś rachunek za tę politykę próbuje się przerzucić na Unię.
Szczególnie cyniczne jest jednak przedstawianie referendum jako „głosowania za silną Polską i silną Europą”. Nie można jednocześnie prowadzić permanentnej wojny z europejskimi instytucjami i opowiadać o wzmacnianiu Europy. To retoryka oparta na sprzeczności. W praktyce chodzi o budowanie politycznego kapitału na resentymencie i strachu.
Polexit nie zacząłby się od wielkiego przemówienia o opuszczeniu Unii. Zacząłby się właśnie tak: od kolejnych referendów, kolejnych kampanii przeciw „Brukseli”, kolejnych prób przekonania obywateli, że Europa jest źródłem problemów, a nie fundamentem polskiego bezpieczeństwa i rozwoju. Dlatego pomysł Nawrockiego trzeba oceniać nie jako pojedynczą inicjatywę polityczną, lecz jako część większego projektu – projektu stopniowego wypychania Polski z europejskiej wspólnoty.
A historia ostatnich lat pokazuje jedno bardzo wyraźnie: państwa opuszczające Zachód nie odzyskują suwerenności. Zwykle tracą jedynie wpływy, bezpieczeństwo i przyszłość.
