Najciekawsze w polityce bywają nie same wypowiedzi, lecz reakcje, jakie wywołują. Im bardziej gwałtowna odpowiedź, tym większe prawdopodobieństwo, że ktoś trafił w czuły punkt. Tak właśnie stało się po słowach Radosława Sikorskiego dotyczących kompetencji prezydenta i katastrofy smoleńskiej. Politycy związani z Karolem Nawrockim zareagowali z oburzeniem, oskarżeniami i moralnym patosem. Problem w tym, że pod tą emocjonalną lawiną trudno znaleźć rzeczową polemikę.
Sikorski powiedział coś, co dla wielu przedstawicieli prawicy okazało się wyjątkowo niewygodne. Przypomniał bowiem, że w państwie prawa każdy urząd ma swoje kompetencje i swoje granice. Nawet prezydent.
„Był już taki prezydent, który uzurpował sobie prawo do podejmowania decyzji, które nie leżały w jego kompetencjach. Prezydent jako pasażer samolotu rządowego nie decyduje o tym, jak pilotować tym samolotem” – stwierdził minister spraw zagranicznych.
To właśnie ten fragment wywołał prawdziwą polityczną burzę. Nie dlatego, że zawierał szczególnie szokujące informacje. Wręcz przeciwnie. Sikorski przypomniał zasadę, która w normalnym państwie powinna być oczywista: odpowiedzialność za prowadzenie samolotu ponoszą piloci, a nie politycy. Odpowiedzialność za politykę zagraniczną ponosi rząd, a nie kancelaryjne otoczenie prezydenta. Odpowiedzialność za decyzje wojskowe ponoszą właściwe organy państwa, a nie osoby kierujące się emocjami czy polityczną presją.
To jednak właśnie ta uwaga wyjątkowo zabolała ludzi związanych z Karolem Nawrockim.
Minister Wojciech Kolarski natychmiast ogłosił, że Sikorski „wpisuje się w rosyjską narrację o przyczynach katastrofy smoleńskiej”, a jego słowa nazwał „haniebnymi”. To bardzo poważne oskarżenie. Tylko że zabrakło najważniejszego – dowodu.
Bo czym właściwie jest ta rzekoma „rosyjska narracja”? Czy stwierdzenie, że politycy nie powinni ingerować w kompetencje pilotów, jest rosyjską propagandą? Czy przypomnienie, że urzędy mają określone granice kompetencyjne, oznacza działanie na rzecz Kremla? Jeśli tak, to pojęcie „rosyjskiej narracji” zostało rozciągnięte do granic absurdu.
W rzeczywistości reakcja ludzi Nawrockiego wygląda raczej jak próba ucieczki od meritum. Zamiast odpowiedzieć na argument, próbuje się zdyskredytować autora argumentu. Zamiast rozmawiać o państwie, procedurach i odpowiedzialności, rozpoczyna się festiwal oburzenia.
Nie jest to zresztą nowa metoda. W polskiej polityce od lat funkcjonuje mechanizm, zgodnie z którym każda próba krytycznej refleksji nad wydarzeniami związanymi ze Smoleńskiem spotyka się z oskarżeniami o zdradę, brak patriotyzmu lub wspieranie obcych interesów. Dzięki temu można uniknąć niewygodnej dyskusji.
Tymczasem Sikorski nie obrażał ofiar katastrofy. Nie kwestionował ich zasług. Nie prowadził historycznego śledztwa. Mówił o czymś znacznie bardziej aktualnym – o pokusie przekraczania kompetencji przez polityków oraz o skutkach takiego działania.
I właśnie to wydaje się najbardziej drażnić otoczenie Karola Nawrockiego.
Bo jeśli przyjąć logikę przedstawioną przez Sikorskiego, to pojawia się pytanie także o dzisiejsze ambicje prezydenckiego obozu. Czy nie próbuje on czasem przedstawiać prezydenta jako osoby stojącej ponad konstytucyjnym porządkiem państwa? Czy nie oczekuje od głowy państwa wpływu wykraczającego poza jej ustawowe kompetencje?
To są pytania niewygodne. Dlatego zamiast odpowiedzi słyszymy kolejne okrzyki o „skandalu”, „hańbie” i „rosyjskiej narracji”.
Paradoks polega na tym, że im bardziej gwałtowne są te reakcje, tym wyraźniej widać, że Sikorski trafił w samo sedno problemu. Gdyby jego słowa były całkowicie chybione, zostałyby zignorowane. Tymczasem wywołały polityczną panikę.
A polityczna panika najczęściej pojawia się wtedy, gdy ktoś dotknie prawdy, której przeciwnicy za wszelką cenę nie chcą usłyszeć.
