Jarosław Kaczyński po raz kolejny postanowił zabrać głos w sprawie, o której najwyraźniej wie niewiele, ale za to bardzo dużo ma do powiedzenia.
Tym razem prezes PiS skomentował incydent z udziałem niemieckiej policji i grupy polskich działaczy związanych z Ruchem Obrony Granic. Zamiast poczekać na wyjaśnienie okoliczności zdarzenia, zapoznać się z pełnym materiałem lub wysłuchać stanowiska obu stron, natychmiast sięgnął po swój ulubiony polityczny repertuar: Niemcy, zdrada, Bruksela i historia.
Według lidera PiS brutalna interwencja niemieckich funkcjonariuszy ma być dowodem na to, że nasi zachodni sąsiedzi „ani nie przepracowali swojej nazistowskiej i imperialistycznej przeszłości, ani swojego stosunku do Polaków”. Kaczyński poszedł jeszcze dalej, stwierdzając, że ze strony Niemiec możemy spodziewać się jedynie „noża w plecy”.
Trudno o bardziej spektakularny przykład politycznej przesady.
Nikt rozsądny nie będzie bronił nieuzasadnionej przemocy ze strony policji. Jeżeli niemieccy funkcjonariusze przekroczyli swoje uprawnienia, sprawa powinna zostać dokładnie wyjaśniona. Tak działają demokratyczne państwa prawa. Od tego istnieją procedury, sądy, media i instytucje kontrolne.
Kaczyński jednak nie jest zainteresowany wyjaśnianiem czegokolwiek. Jego celem nie jest ustalenie faktów. Jego celem jest wykorzystanie każdego incydentu do podsycania antyniemieckich emocji i budowania politycznej narracji, w której Polska jest nieustannie otoczona przez wrogów, a tylko PiS pozostaje ostatnim obrońcą narodowych interesów.
To zresztą dobrze znany mechanizm. Kiedy brakuje realnych argumentów, pojawiają się historyczne analogie. Kiedy nie ma wiedzy o konkretnej sprawie, pojawiają się wielkie oskarżenia. Kiedy nie wiadomo dokładnie, co się wydarzyło, zawsze można wspomnieć o nazizmie.
Problem polega na tym, że taka polityka coraz bardziej przypomina karykaturę odpowiedzialnej debaty publicznej.
Szczególnie absurdalnie brzmią słowa o Niemczech, które rzekomo nie rozliczyły swojej przeszłości. Można mieć wiele zastrzeżeń do współczesnej polityki Berlina. Można spierać się o migrację, energetykę czy politykę europejską. Trudno jednak znaleźć w Europie państwo, które poświęciło więcej wysiłku na rozliczenie własnych zbrodni XX wieku niż Niemcy.
Tymczasem Kaczyński przedstawia współczesne Niemcy niemal jako kraj stojący na granicy odrodzenia dawnych demonów. To nie jest poważna analiza polityczna. To retoryka oparta na strachu, stereotypach i historycznych resentymantach.
Jeszcze bardziej zastanawia fakt, że prezes PiS wyciąga daleko idące wnioski na temat stosunków polsko-niemieckich na podstawie pojedynczego incydentu, którego okoliczności wciąż nie zostały dokładnie wyjaśnione. Nie wiemy wszystkiego o przebiegu zdarzenia. Nie znamy pełnej dokumentacji. Nie znamy stanowiska wszystkich uczestników.
Ale Jarosław Kaczyński już wie, że to dowód na niemiecki imperializm. To charakterystyczna cecha jego politycznego stylu. Fakty są drugorzędne. Liczy się narracja.
W tym samym wpisie prezes PiS zaatakował także planowaną współpracę wojskową Polski i Niemiec. Według niego jest to kolejny „niemiecko-brukselski kredyt”, który rzekomo zagraża polskiemu bezpieczeństwu.
Trudno nie zauważyć pewnej ironii. Polska od lat buduje swoje bezpieczeństwo właśnie poprzez współpracę z państwami NATO i Unii Europejskiej. Niemcy są jednym z najważniejszych członków obu tych struktur. Wspólne projekty wojskowe realizują niemal wszystkie kraje Sojuszu. Nie jest to żadna sensacja ani dowód utraty suwerenności. Ale dla Kaczyńskiego każda okazja jest dobra, by odgrzać opowieść o zewnętrznych zagrożeniach i wewnętrznych zdrajcach.
Najbardziej znamienne pozostaje jednak pytanie: „Co robi polska ambasada w Berlinie? Co robi MSZ?”. To pytanie brzmi efektownie, ale w rzeczywistości jest klasycznym politycznym gestem oburzenia. Zanim pozna się szczegóły sprawy, zanim zakończy się postępowanie wyjaśniające, zanim pojawią się oficjalne ustalenia – już trzeba wskazać winnych.
Tak właśnie wygląda polityka oparta nie na wiedzy, lecz na emocjach.
Jarosław Kaczyński po raz kolejny zabrał głos w sprawie, której najwyraźniej nie zna w szczegółach. Po raz kolejny wygłosił mocne oskarżenia bez przedstawienia dowodów. Po raz kolejny postanowił zastąpić analizę politycznym spektaklem.
I po raz kolejny pokazał, że w jego politycznym świecie najważniejsze nie są fakty, lecz narracja, która ma mobilizować własnych zwolenników. Nawet wtedy, gdy rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana niż kolejny wpis na portalu społecznościowym.
