Przemysław Czarnek po raz kolejny udowodnił, że w polskiej polityce można próbować zastąpić argument krzykiem, a odpowiedzialność — agresywną retoryką. Reakcja byłego ministra edukacji na dymisję dwóch wiceprezydent Warszawy w związku z aferą wokół Szpitala Południowego nie była próbą rzeczowej oceny sytuacji. Była klasycznym politycznym spektaklem, w którym liczy się nie prawda, lecz maksymalizacja emocji.
Rafał Trzaskowski podjął decyzję, która — niezależnie od politycznych sympatii — pokazuje zrozumienie standardów życia publicznego. Przyjmując dymisje Renaty Kaznowskiej i Aldony Machnowskiej-Góry, jasno zaznaczył: „Nie rozstrzygam o niczyjej winie, ale w sprawach publicznych oczekiwania są wyższe niż w życiu prywatnym”. To ważne rozróżnienie. W demokracji odpowiedzialność polityczna nie zawsze musi oznaczać odpowiedzialność karną. Czasem sama utrata zaufania wystarcza, by dokonać zmian personalnych.
Tymczasem Czarnek, zamiast odnotować ten gest, natychmiast ruszył do ofensywy. Jego wpis był pokazem politycznej przesady: „Czas na czystki w warszawskich strukturach Koalicji Obywatelskiej i dymisję Tuska, Kierwińskiego i Trzaskowskiego. Czas rozbić tę ośmiornicę!”. Trudno o lepszy przykład języka, który bardziej przypomina propagandową agitację niż debatę w demokratycznym państwie.
Samo słowo „czystki” powinno budzić sprzeciw. W polskiej historii i politycznej kulturze nie jest to termin neutralny. Niesie skojarzenia z autorytaryzmem, represją i logiką politycznego odwetu. Używanie go w codziennej walce partyjnej pokazuje nie tyle siłę przekazu, ile jego intelektualną pustkę. Kiedy polityk sięga po tak ciężkie słowa przy pierwszej okazji, ujawnia przede wszystkim własną bezradność wobec faktów.
To zresztą cecha charakterystyczna stylu Czarnka. Były minister edukacji od dawna funkcjonuje bardziej jako generator politycznych konfliktów niż uczestnik poważnej debaty. W jego retoryce niemal każda sprawa staje się cywilizacyjną bitwą, każdy przeciwnik elementem spisku, a każda kontrowersja dowodem systemowej zgnilizny po stronie oponentów. Tego rodzaju przesada może mobilizować najbardziej radykalny elektorat, ale fatalnie wpływa na jakość życia publicznego.
Jeszcze bardziej kuriozalna jest propozycja PiS dotycząca powołania Komisji Zaufania Społecznego. Jarosław Kaczyński przekonuje, że miałby to być organ „całkowicie apolityczny”, jednocześnie powoływany ustawą przyjętą przez polityków i umocowany decyzją Sejmu. Sam ten opis brzmi jak polityczny paradoks. Mamy uwierzyć, że ciało powołane z inicjatywy jednej partii, w środku ostrego sporu politycznego, będzie całkowicie wolne od politycznych wpływów.
Cała ta konstrukcja sprawia wrażenie desperackiej próby stworzenia równoległej instytucji, która miałaby zastąpić istniejące organy państwa. To zresztą symptomatyczne dla PiS. Partia Kaczyńskiego regularnie podważa kompetencje instytucji państwowych, gdy ich działania nie wpisują się w partyjną narrację. Zamiast zaufać prokuraturze, sądom czy istniejącym mechanizmom kontroli, proponuje tworzenie kolejnych nadzwyczajnych bytów.
Czarnek doskonale wpisuje się w tę logikę. Jego polityczny styl polega na nieustannym eskalowaniu napięcia. Problem polega na tym, że polityka permanentnego alarmu w pewnym momencie przestaje być wiarygodna. Jeśli każda sprawa jest „największym skandalem”, każde potknięcie „dowodem mafii”, a każdy przeciwnik częścią „ośmiornicy”, słowa tracą znaczenie.
W gruncie rzeczy wypowiedź Czarnka mówi więcej o stanie PiS niż o samej aferze szpitalnej. Partia, która przez lata budowała swój kapitał na narracji moralnej wyższości, coraz częściej reaguje histerią zamiast argumentami. A histeria w polityce bywa oznaką słabości.
Czarnek najwyraźniej wierzy, że głośniej znaczy skuteczniej. Historia polityki uczy jednak czegoś przeciwnego. Krzyk może zagłuszyć rozmowę, ale nie zastąpi faktów. A tych, jak dotąd, po stronie Czarnka widać wyjątkowo niewiele.
