Jeszcze kilka miesięcy temu Prawo i Sprawiedliwość przekonywało swoich sympatyków, że jest monolitem – partią zdyscyplinowaną, zjednoczoną i gotową do odzyskania władzy. Dziś ten obraz rozpada się na oczach opinii publicznej.
Wewnętrzne konflikty i wzajemna nieufność pokazują, że ugrupowanie Jarosława Kaczyńskiego coraz bardziej przypomina organizację zajętą przede wszystkim walką z samą sobą. A Mateusz Morawiecki, zamiast przedstawiać wiarygodną wizję przyszłości, usiłuje przekonać opinię publiczną, że nic złego się nie dzieje. Problem polega na tym, że rzeczywistość mówi coś zupełnie innego.
Piątkowe spotkanie Jarosława Kaczyńskiego z byłym premierem miało uspokoić nastroje po wybuchu sporu wokół stowarzyszenia Rozwój Plus. Przełomu jednak nie było. Kierownictwo PiS utrzymało ultimatum wobec członków organizacji związanej z Morawieckim. Do 23 lipca mają oni zdecydować, czy pozostają w stowarzyszeniu, czy pozostają lojalni wobec partii.
Sam fakt postawienia takiego ultimatum mówi więcej o kondycji PiS niż wszystkie konferencje prasowe razem wzięte. Partia, która jeszcze niedawno rządziła krajem, dziś boi się własnych polityków. Jeśli kierownictwo uznaje, że nawet działalność w stowarzyszeniu skupiającym działaczy tej samej formacji stanowi zagrożenie, oznacza to głęboki kryzys zaufania. Trudno mówić o jedności tam, gdzie potrzebne są zakazy i polityczne deklaracje lojalności.
Mateusz Morawiecki próbuje jednak przekonywać, że konflikt jest wyłącznie wytworem mediów. „Jeszcze się nie urodził taki intrygant, który podzieli mnie z Prezesem Kaczyńskim” – napisał były premier. Dodał również, że „Donald Tusk po raz kolejny liczył na to samo: że prawica zajmie się sama sobą. Że intryga i plotki zrobią za niego polityczną robotę. Nie doczeka się.”
To efektowna deklaracja, ale trudno pogodzić ją z faktami. To przecież nie Donald Tusk przyjął uchwałę zakazującą członkom PiS uczestnictwa w określonych stowarzyszeniach. Nie premier postawił działaczom siedmiodniowe ultimatum. Nie rząd wywołał konflikt między środowiskiem Jarosława Kaczyńskiego a ludźmi skupionymi wokół Morawieckiego. Wszystkie te decyzje zapadły wewnątrz samego PiS.
Jeszcze bardziej wymownie brzmi kolejne zapewnienie byłego premiera: „Moją lojalność wobec obozu patriotycznego potwierdzały czyny w najtrudniejszych momentach, a nie medialne spinowane spekulacje.” Problem polega na tym, że w polityce lojalności nie trzeba zwykle publicznie udowadniać. Im częściej polityk zapewnia, że pozostaje wierny swojemu liderowi, tym częściej pojawia się pytanie, dlaczego w ogóle musi to robić.
Morawiecki stara się również kreślić obraz szerokiego porozumienia na prawicy. „Dziś naszym obowiązkiem jest jedno: zjednoczyć wszystkie środowiska, którym zależy na silnej, bezpiecznej i ambitnej Polsce” – przekonuje. Brzmi to przekonująco tylko do momentu, gdy zestawi się te słowa z decyzjami władz PiS. Trudno mówić o jednoczeniu środowisk w chwili, gdy partia nakazuje swoim członkom opuszczanie organizacji tworzonych przez własnych działaczy.
Źródłem problemu pozostaje jednak Jarosław Kaczyński. Od lat budował ugrupowanie oparte na silnym przywództwie i bezwzględnej dyscyplinie. Taki model funkcjonuje sprawnie tylko wtedy, gdy lider dysponuje niekwestionowanym autorytetem i perspektywą zwycięstwa. Gdy zaczynają pojawiać się pytania o przyszłość partii i sukcesję, system oparty na pełnej kontroli zamienia się w mechanizm wzajemnej podejrzliwości.
Paradoks polega na tym, że zarówno Kaczyński, jak i Morawiecki mówią dziś niemal wyłącznie o jedności. Im częściej jednak pada to słowo, tym bardziej widać, że jedności zaczyna brakować. Gdy ugrupowanie jest naprawdę zintegrowane, nie potrzebuje uchwał wymuszających lojalność ani publicznych deklaracji wierności wobec prezesa.
Prawo i Sprawiedliwość jeszcze niedawno przekonywało, że jest gotowe ponownie przejąć odpowiedzialność za państwo. Tymczasem obecnie sprawia wrażenie partii pochłoniętej rozwiązywaniem własnych problemów. Zamiast przedstawiać program dla Polski, zajmuje się regulowaniem wewnętrznych sporów. Zamiast dyskutować o przyszłości kraju, dyskutuje o tym, kto może należeć do jakiego stowarzyszenia.
Największym zwycięzcą tej sytuacji nie jest ani Jarosław Kaczyński, ani Mateusz Morawiecki. Zwycięża polityczna rzeczywistość, która obnaża słabość ugrupowania jeszcze niedawno uchodzącego za wzór dyscypliny. Gdy partia zaczyna walczyć z własnymi ludźmi, trudno przekonać wyborców, że będzie potrafiła skutecznie rozwiązywać problemy całego państwa.
