Są takie momenty w życiu partii politycznej, kiedy największym zagrożeniem przestaje być opozycja, a stają się nim własne szeregi. Prawo i Sprawiedliwość właśnie przeżywa taki moment. Konflikt między obozem Jarosława Kaczyńskiego a środowiskiem Mateusza Morawieckiego coraz mniej przypomina spór o program czy wizję państwa. Coraz bardziej wygląda natomiast jak brutalna walka dworu, na którym najważniejszą walutą nie są kompetencje ani odwaga, lecz bezgraniczna lojalność wobec lidera.
Najciekawsze jest jednak to, że najbardziej gorzkie słowa pod adresem prezesa padają dziś nie ze strony przeciwników PiS, ale ludzi, którzy przez lata budowali tę partię. Ryszard Terlecki, były wicemarszałek Sejmu i wieloletni szef klubu PiS, napisał na platformie X: „Niektórzy z naszych kolegów Maślarzy chcą wykazać się gorliwością i prą do rozłamu”. Chwilę później dodał zdanie, które brzmi jak polityczny akt oskarżenia wobec stylu przywództwa Jarosława Kaczyńskiego: „Prezes czasem lubi słuchać lizusów, ale ich nie szanuje.”
To nie jest zwykła uszczypliwość. To diagnoza mechanizmu, który od lat niszczy Prawo i Sprawiedliwość od środka. Partia, która jeszcze kilkanaście lat temu przyciągała ludzi o silnych osobowościach i własnych poglądach, stopniowo zamieniła się w organizację, w której awans zależy przede wszystkim od gotowości potwierdzania każdej decyzji prezesa.
Nieprzypadkowo Terlecki używa określenia „Maślarze”. W politycznym slangu oznacza ono ludzi, którzy nieustannie „smarują” przełożonym, schlebiając im i zabiegając o względy. Trudno o bardziej wymowny obraz dzisiejszego PiS. Zamiast debaty są pochwały. Zamiast dyskusji – potakiwanie. Zamiast odpowiedzialności – wyścig w okazywaniu lojalności.
Problem polega jednak na tym, że taki model zarządzania prędzej czy później prowadzi do katastrofy. Lider otoczony wyłącznie ludźmi mówiącymi to, co chce usłyszeć, przestaje dostrzegać rzeczywistość. Docierają do niego wyłącznie informacje przefiltrowane przez dworskich pochlebców. Błędy pozostają błędami tylko do chwili, gdy ktoś odważy się je nazwać. Gdy nikt tego nie robi, stają się oficjalną linią partii.
Jeszcze bardziej znamienne są końcowe słowa Terleckiego: „Dlatego potem może się okazać, że niepotrzebnie się wygłupili.” To zdanie pokazuje chaos panujący w kierownictwie PiS. Nawet wierni działacze nie wiedzą już, które decyzje rzeczywiście odzwierciedlają wolę prezesa, a które są jedynie próbą przypodobania się jego najbliższemu otoczeniu. W efekcie politycy zaczynają walczyć nie o wyborców, lecz o względy dworu.
Jarosław Kaczyński przez lata budował partię opartą na absolutnej centralizacji. Taki model może działać przez pewien czas, zwłaszcza gdy lider odnosi sukcesy wyborcze. Kiedy jednak pojawiają się porażki, zaczyna obracać się przeciwko własnemu twórcy. Brakuje bowiem mechanizmów pozwalających na spokojną wymianę poglądów, korektę błędów czy wyłonienie nowego pokolenia przywódców. Wszystko zależy od jednej osoby, a wokół niej narasta atmosfera wzajemnych podejrzeń.
Dzisiejszy konflikt pokazuje również głębszy problem PiS. Partia coraz mniej przypomina ugrupowanie mające pomysł na Polskę, a coraz bardziej organizację zajętą rozstrzyganiem własnych personalnych sporów. Wewnętrzne wojny pochłaniają energię, która powinna być poświęcona przygotowaniu wiarygodnej oferty dla wyborców. Zamiast odpowiedzi na wyzwania gospodarcze, bezpieczeństwo czy politykę międzynarodową, opinia publiczna obserwuje kolejne odsłony walki między frakcjami.
Słowa Ryszarda Terleckiego mają jeszcze jeden wymiar. Pokazują, że nawet ludzie przez lata stojący u boku Jarosława Kaczyńskiego zaczynają publicznie mówić o mechanizmach, które wcześniej pozostawały tajemnicą partyjnych gabinetów. Jeśli były szef klubu PiS otwarcie mówi o „lizusach”, oznacza to, że problem osiągnął poziom, którego nie da się już ukryć.
Paradoks polega na tym, że Jarosław Kaczyński przez lata przedstawiał siebie jako polityka bezkompromisowego, otaczającego się ludźmi odważnymi i wiernymi ideom. Dziś z ust jego wieloletnich współpracowników wyłania się zupełnie inny obraz – lidera funkcjonującego w atmosferze dworskich intryg i pochlebstw. To nie jest już kryzys pojedynczych polityków. To kryzys modelu przywództwa, który przez lata wydawał się fundamentem PiS. I właśnie dlatego obecny konflikt może okazać się początkiem najpoważniejszego kryzysu w historii tej partii.
