Jeszcze kilka miesięcy temu Mateusz Morawiecki był przedstawiany jako naturalny następca Jarosława Kaczyńskiego. Były premier dysponował własnym zapleczem, grupą lojalnych parlamentarzystów i rozbudowaną siecią współpracowników. Dziś odchodzi z Prawa i Sprawiedliwości, zabierając ze sobą część posłów. Paradoks polega jednak na tym, że największymi beneficjentami tego rozstania mogą okazać się nie ludzie Morawieckiego, lecz ci politycy PiS, którzy dotąd pozostawali w jego cieniu.
Sam rozłam jest przede wszystkim dowodem głębokiego kryzysu partii. Jeszcze niedawno PiS przedstawiało się jako monolit, ugrupowanie zbudowane na dyscyplinie i bezwzględnej lojalności wobec prezesa. Dziś ten obraz rozsypał się na oczach opinii publicznej. Okazało się, że pod powierzchnią od dawna trwała brutalna walka o wpływy, stanowiska i przyszłe przywództwo. Nie o program, nie o wizję państwa, ale o miejsce przy stole.
To największa porażka Jarosława Kaczyńskiego jako lidera. Przez lata budował partię opartą na własnym autorytecie, skutecznie wygaszając wszelkie spory personalne. Gdy jednak jego polityczna dominacja zaczęła słabnąć, okazało się, że nie stworzył mechanizmu pokojowego przekazania przywództwa. Zamiast przygotować następców do współpracy, wychował konkurentów gotowych walczyć ze sobą do ostatniej chwili.
Na odejściu Morawieckiego najbardziej korzystają ci, którzy dotychczas nie mieli szans przebić się przez jego wpływy. Przede wszystkim zyskuje Przemysław Czarnek. Jeszcze niedawno jego kandydatura na przyszłego premiera budziła ogromne kontrowersje nawet wewnątrz PiS. Dziś jeden z najpoważniejszych rywali właśnie zniknął z partii. Czarnek otrzymuje więcej przestrzeni medialnej, większy wpływ na partyjną narrację i łatwiejszą drogę do roli jednego z głównych liderów obozu.
Korzysta również Mariusz Błaszczak. Jako wieloletni współpracownik Jarosława Kaczyńskiego pozostaje symbolem lojalności wobec prezesa. W sytuacji, gdy część działaczy opuszcza partię, jego pozycja automatycznie rośnie. Nie dlatego, że nagle stał się wybitniejszym politykiem, lecz dlatego, że konkurencja została osłabiona.
Swoją szansę otrzymują także młodsi politycy PiS, którzy dotąd funkcjonowali w cieniu dwóch wielkich obozów – ludzi Kaczyńskiego i ludzi Morawieckiego. Dla nich rozłam oznacza nowe miejsca na listach wyborczych, większą widoczność i możliwość budowania własnych frakcji.
To jednak korzyści krótkoterminowe.
Każdy z polityków, który dziś świętuje odejście Morawieckiego, powinien pamiętać, że PiS właśnie utraciło jednego z najbardziej rozpoznawalnych liderów. Były premier miał zarówno zwolenników, jak i przeciwników, ale trudno zaprzeczyć, że pozostawał jednym z najbardziej znanych polityków tej formacji. Razem z nim odchodzi część struktur, działaczy i wyborców. Tego nie da się zastąpić prostym przesunięciem nazwisk w partyjnej hierarchii.
Największy problem polega jednak na czymś innym. PiS po raz kolejny pokazuje, że nie potrafi rozwiązywać konfliktów inaczej niż poprzez rozstania i eliminowanie przeciwników. Każdy większy spór kończy się odejściami, wyrzuceniami lub tworzeniem nowych środowisk. Tak nie zachowuje się partia przekonana o własnej sile. Tak zachowuje się organizacja, która coraz bardziej przypomina federację rywalizujących dworów.
Niepokoi również poziom debaty wewnątrz ugrupowania. Zamiast dyskusji o bezpieczeństwie, gospodarce czy miejscu Polski w Europie, uwagę działaczy pochłaniają personalne rozgrywki. Kto zostanie premierem? Kto będzie następcą prezesa? Kto przejmie struktury? Kto zyska wpływy? Polityka została sprowadzona do wewnętrznej gry o stanowiska.
Paradoksalnie największym beneficjentem rozłamu może okazać się… opozycja. Każdy miesiąc poświęcony na wewnętrzne wojny jest miesiącem, którego PiS nie wykorzystuje na przekonywanie wyborców. Zamiast prezentować alternatywę dla rządu, partia zajmuje się sobą. Wyborcy widzą ugrupowanie pochłonięte własnymi konfliktami, coraz bardziej oddalone od problemów zwykłych ludzi.
Odejście Mateusza Morawieckiego otwiera drogę kilku ambitnym politykom PiS. Ale jednocześnie zamyka pewien etap historii tej partii. Po raz pierwszy od wielu lat prawica nie wygląda jak zorganizowany obóz, lecz jak zbiór konkurujących ze sobą środowisk, z których każde uważa się za prawowitego spadkobiercę Jarosława Kaczyńskiego.
I właśnie to jest największe zwycięstwo poszczególnych polityków oraz największa porażka całego PiS. Bo można wygrać wewnętrzną walkę o wpływy, a jednocześnie przegrać partię, którą miało się prowadzić do zwycięstwa.
