Rozłam w Prawie i Sprawiedliwości stał się faktem. Po latach opowieści o jedności, odpowiedzialności i wspólnej misji politycznej obóz Zjednoczonej Prawicy rozpadł się na dwie zwalczające się frakcje. Jedna skupiona wokół Jarosława Kaczyńskiego, druga wokół Mateusza Morawieckiego. Obie przekonują, że bronią wartości i myślą o Polsce. Problem polega na tym, że ich zachowanie mówi coś zupełnie innego. Dziś trudno oprzeć się wrażeniu, że najważniejszym celem obu stron jest nie dobro państwa, lecz odzyskanie lub utrzymanie politycznej kontroli.
Skala pęknięcia nie pozostawia złudzeń. Jarosław Kaczyński poinformował, że „trzydziestu kilku” posłów zrezygnowało z członkostwa w PiS po odmowie podpisania deklaracji dotyczącej przynależności do organizacji prowadzących działalność polityczną. Z kolei Mateusz Morawiecki ogłosił, że jego stowarzyszenie Rozwój Plus liczy już 40 posłów, jednego senatora i trzech europosłów. To nie jest już chwilowy kryzys. To trwały podział największej partii opozycyjnej.
Najbardziej znamienne jest jednak to, jak obie strony próbują przedstawić własne działania. Łukasz Schreiber zapewnia: „Nie będziemy atakować Premiera J. Kaczyńskiego”. Samo składanie takich deklaracji pokazuje jednak, jak głęboki jest konflikt. Gdy polityk musi publicznie przekonywać, że nie zamierza atakować swojego wieloletniego lidera, oznacza to, że wzajemna nieufność osiągnęła poziom, z którego bardzo trudno będzie zawrócić.
Schreiber pisze również: „Nie staniemy po stronie Tuska ani bezpośrednio ani pośrednio wchodząc w jakieś zgniłe układy”. To charakterystyczny sposób prowadzenia polityki przez środowisko PiS. Każdy spór musi zostać natychmiast sprowadzony do Donalda Tuska. Zamiast rozmawiać o przyczynach rozłamu, błędach kierownictwa czy odpowiedzialności własnych liderów, łatwiej odwołać się do zewnętrznego przeciwnika. Taka retoryka może mobilizować najwierniejszych sympatyków, ale nie odpowiada na pytanie, dlaczego partia rozpadła się od środka.
Nie mniej wymowny jest fragment wpisu Schreibera, w którym przekonuje, że „sukcesów Mateuszowi Morawieckiego nie odbierzecie, jego dokonań nie wymażecie”. To pokazuje, że konflikt coraz mniej dotyczy programu czy wizji państwa. Coraz bardziej przypomina walkę o polityczne biografie i o to, kto zapisze się w historii jako prawdziwy spadkobierca obozu prawicy.
Obie strony próbują jednocześnie przedstawiać się jako ofiary. Zwolennicy Kaczyńskiego twierdzą, że Morawiecki rozbija partię. Ludzie Morawieckiego przekonują, że zostali z PiS wypchnięci. W praktyce odpowiedzialność za obecny stan rzeczy spoczywa na obu obozach. Przez lata tworzyły wspólny system polityczny oparty na bezwzględnej dyscyplinie, centralizacji decyzji i tłumieniu wewnętrznych sporów. Dziś zbierają owoce własnych metod.
Szczególnie uderza kontrast między deklaracjami a rzeczywistością. Schreiber apeluje: „Wszystkie ręce na pokład. Działajmy wspólnie w jednym celu. Nie zawiedźmy naszych wyborców”. Trudno jednak mówić o wspólnym celu w chwili, gdy kilkudziesięciu parlamentarzystów opuszcza partię, a dawni współpracownicy prowadzą wobec siebie coraz ostrzejszą kampanię medialną. Takie apele brzmią bardziej jak próba uspokojenia własnego elektoratu niż rzeczywisty plan zakończenia konfliktu.
Największym przegranym tej wojny są jednak wyborcy. Przez lata słyszeli, że PiS tworzy zespół ludzi gotowych poświęcić własne ambicje dla dobra Polski. Dziś widzą coś zupełnie odwrotnego. Kolejne konferencje prasowe, wpisy w mediach społecznościowych i wzajemne oskarżenia pokazują, że gdy stawką staje się przywództwo, wszystkie wcześniejsze deklaracje schodzą na dalszy plan.
Paradoksalnie ten rozłam może mieć jedną pozytywną konsekwencję. Odsłania prawdziwe mechanizmy funkcjonowania współczesnej polityki. Pokazuje, że wielkie słowa o patriotyzmie, jedności i odpowiedzialności często okazują się jedynie dekoracją, za którą kryje się zwyczajna walka o wpływy. PiS i ludzie Mateusza Morawieckiego przekonują dziś, że walczą o przyszłość prawicy. Coraz więcej wskazuje jednak na to, że przede wszystkim walczą o własne miejsce na politycznej mapie. A to zasadnicza różnica.
