Jeszcze kilka tygodni temu Mateusz Morawiecki zapewniał, że nie zamierza rozbijać Prawa i Sprawiedliwości. Dziś jego środowisko działa już we własnym klubie parlamentarnym – Rozwój Plus. Jarosław Kaczyński odpowiada oskarżeniami o zdradę i działanie na szkodę państwa. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że obaj politycy próbują zrzucić odpowiedzialność za katastrofę na siebie nawzajem, choć to właśnie oni przez lata wspólnie budowali system, który musiał zakończyć się wojną domową.
Kaczyński napisał, że „Mateusz Morawiecki ewidentnie miał w głowie swój własny plan polityczny, realizowany na bazie rozłamu PiS”, a sam rozłam nastąpił „w najbardziej nieodpowiednim momencie z punktu widzenia Polski”. Brzmi to efektownie, ale trudno nie zauważyć ironii. To przecież prezes PiS przez dwie dekady stworzył partię opartą niemal wyłącznie na własnym autorytecie. W takim modelu nie istnieją mechanizmy rozwiązywania sporów, sukcesji czy uczciwej rywalizacji. Kiedy pojawia się konflikt, pozostaje jedynie walka o przetrwanie.
Morawiecki również nie może przedstawiać się jako niewinna ofiara. Przez osiem lat był jednym z najważniejszych współtwórców polityki PiS. Firmował decyzje rządu, bronił najbardziej kontrowersyjnych działań swojej formacji i przekonywał wyborców, że partia jest monolitem. Dopiero gdy jego pozycja zaczęła słabnąć, odkrył potrzebę budowy nowego projektu politycznego. Trudno uznać to za nagłe przebudzenie ideowe. Znacznie bardziej przypomina to próbę ratowania własnej kariery.
Symbolem obecnego kryzysu stały się słowa Waldemara Budy, który przyznał, że „atak Kurskiego i lojalki przelały czarę goryczy”. To znamienne wyznanie. Nie program, nie wizja państwa ani spór o kierunek polityki zdecydowały o rozłamie, lecz atmosfera wzajemnych podejrzeń, personalnych rozliczeń i żądań bezwarunkowej lojalności. Partia, która przez lata wymagała dyscypliny od wszystkich swoich członków, sama padła ofiarą mechanizmów, które konsekwentnie budowała.
Jeszcze bardziej wymowny był atak Jacka Kurskiego, który oskarżył Morawieckiego o realizację „niemieckiego planu podboju Europy”. Zarzut był tak absurdalny, że nawet kierownictwo PiS uznało, iż były prezes TVP powinien zamilknąć. Zakaz medialnych wystąpień dla Kurskiego nie rozwiązuje jednak problemu. Pokazuje jedynie, jak daleko zaszła polityka oparta na teorii spiskowej, podejrzliwości i nieustannym wskazywaniu zdrajców.
Największym paradoksem jest jednak to, że obie strony nadal próbują przemawiać językiem patriotyzmu. Kaczyński przekonuje, że „tylko zjednoczony obóz patriotyczny ma szansę na realny sukces. Patriotą trzeba być w czynach, a nie w słowach”. Trudno jednak pogodzić te deklaracje z rzeczywistością. Jeśli obóz patriotyczny rozpada się na oczach wyborców, a jego liderzy publicznie oskarżają się o zdradę, to problem nie tkwi w przeciwnikach politycznych. Problem znajduje się wewnątrz samego środowiska.
Morawiecki również nie przedstawia przekonującej alternatywy. Rozwój Plus nie powstał w wyniku wielomiesięcznej debaty programowej ani różnic ideowych. Jest raczej efektem narastającego konfliktu personalnego i walki o przyszłe przywództwo na prawicy. To projekt zbudowany wokół ambicji byłego premiera, a nie wokół nowej wizji państwa.
Obaj politycy próbują dziś przekonać opinię publiczną, że działają w interesie Polski. Tymczasem coraz wyraźniej widać, że walczą przede wszystkim o własne polityczne przetrwanie. Kaczyński broni modelu partii, który sam stworzył i który właśnie się rozpada. Morawiecki próbuje z kolei odciąć się od odpowiedzialności za osiem lat wspólnych rządów, choć był jednym z ich głównych autorów.
Historia PiS wchodzi w nowy etap. Nie jest to jednak starcie dobra ze złem ani patriotów z rzekomymi zdrajcami. To konflikt dwóch polityków, którzy przez lata wspólnie budowali ten sam system, a dziś spierają się o to, kto ma przejąć jego pozostałości. Im głośniej wzajemnie oskarżają się o rozłam, tym bardziej potwierdzają, że największym problemem ich formacji nigdy nie był Donald Tusk ani polityczni przeciwnicy. Był nim model władzy oparty na osobistych ambicjach, bez zaufania, bez instytucji i bez planu na dzień, w którym wspólne interesy przestaną łączyć jego twórców.
