Jeszcze kilka miesięcy temu scenariusz, w którym Mateusz Morawiecki opuszcza Prawo i Sprawiedliwość, wydawał się polityczną fantastyką. Były premier przez lata uchodził za naturalnego następcę Jarosława Kaczyńskiego – polityka młodszego pokolenia, rozpoznawalnego za granicą, posiadającego doświadczenie rządowe i wciąż cieszącego się znacznym poparciem wśród części wyborców prawicy.
Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Rozłam w PiS stał się faktem, a Morawiecki znalazł się poza partią, która wyniosła go na szczyt władzy. Powstaje pytanie, czy jest to początek nowego rozdziału, czy raczej pierwszy akt politycznego schyłku.
Historia polskiej polityki nie pozostawia złudzeń. Partie tworzone przez polityków odchodzących z dużych ugrupowań rzadko odnosiły spektakularne sukcesy. Los Porozumienia Jarosława Gowina, Solidarnej Polski Zbigniewa Ziobry czy Polski Jest Najważniejszej pokazuje, że wyborcy prawicy niezwykle mocno przywiązują się do głównej marki. Dla wielu z nich to nie nazwisko lidera jest najważniejsze, lecz szyld, pod którym startuje. A tym szyldem przez ponad dwadzieścia lat pozostawało Prawo i Sprawiedliwość.
Jednocześnie Morawiecki nie jest politykiem przypadkowym. To były premier, były minister finansów, były prezes jednego z największych banków w Polsce. Posiada rozpoznawalność, kontakty międzynarodowe i doświadczenie, którego większość nowych liderów może mu jedynie pozazdrościć. Problem polega jednak na tym, że przez osiem lat był współodpowiedzialny za wszystkie sukcesy i wszystkie porażki rządów Zjednoczonej Prawicy. Nie może przedstawiać się jako polityk spoza systemu ani człowiek nowego otwarcia.
Największym wyzwaniem Morawieckiego jest zbudowanie własnej tożsamości politycznej. Dotychczas jego wizerunek opierał się na dwóch filarach. Pierwszym było zaufanie Jarosława Kaczyńskiego. Drugim – sprawowanie urzędu premiera. Oba te filary właśnie się zawaliły. Bez poparcia prezesa PiS i bez zaplecza największej partii opozycyjnej były premier musi przekonać wyborców, dlaczego warto głosować właśnie na niego, a nie na oryginalne PiS lub inne ugrupowania prawicowe.
Paradoksalnie rozłam może jednak stworzyć Morawieckiemu szansę. PiS od lat zmaga się z problemem starzenia się elektoratu i ograniczonej zdolności pozyskiwania nowych wyborców. Morawiecki może próbować zagospodarować konserwatywne centrum – ludzi, którzy chcą niższych podatków, silnej gospodarki i stabilnych finansów państwa, ale jednocześnie są zmęczeni nieustanną wojną polityczną. Tyle tylko, że podobne plany miało już wielu polityków. Większość z nich boleśnie zderzyła się z rzeczywistością.
Nie wolno również zapominać o czynniku personalnym. Jarosław Kaczyński wielokrotnie pokazywał, że nie wybacza politycznych rozstań. PiS dysponuje nadal znacznymi strukturami terenowymi, rozpoznawalną marką i lojalnym elektoratem. Dla nowego ugrupowania oznacza to niezwykle trudną walkę o działaczy, samorządowców i finansowanie. Każdy miesiąc poza głównym nurtem będzie osłabiał pozycję byłego premiera.
Czy zatem odejście z PiS oznacza definitywny koniec kariery Mateusza Morawieckiego? Niekoniecznie. Polska polityka zna przypadki spektakularnych powrotów. Donald Tusk po latach spędzonych w Brukseli wrócił do krajowej polityki i ponownie objął urząd premiera. Również Jarosław Kaczyński wielokrotnie wychodził z politycznych kryzysów silniejszy, niż przewidywali komentatorzy. Polityka nie jest grą, w której porażka w jednej bitwie przesądza wynik całej wojny.
Równocześnie trudno nie odnieść wrażenia, że Morawiecki znalazł się na najbardziej ryzykownym zakręcie swojej kariery. Po raz pierwszy od wielu lat będzie musiał udowodnić własną wartość bez politycznego parasola Jarosława Kaczyńskiego. To test nie tylko jego umiejętności organizacyjnych, ale przede wszystkim zdolności przywódczych.
Najbliższe miesiące odpowiedzą na pytanie, czy były premier potrafi stworzyć trwały projekt polityczny, czy też podzieli los wielu ambitnych polityków, którzy uwierzyli, że sama popularność wystarczy do zbudowania nowej partii. Jedno jest pewne – odejście z PiS nie zamyka jeszcze politycznej kariery Mateusza Morawieckiego. Otwiera natomiast etap, w którym nie będzie już mógł korzystać z cudzego autorytetu. Od tej chwili będzie musiał przekonać wyborców wyłącznie własnym nazwiskiem.
