Rafał Ziemkiewicz od dawna buduje swoją publiczną pozycję na ostrym języku, prowokacji i politycznej bezceremonialności. Problem w tym, że granica między ostrą publicystyką a zwykłym chamstwem staje się w jego wypowiedziach coraz trudniejsza do odnalezienia. Najnowszy atak na Donalda Tuska i jego koalicjantów pokazuje, że publicysta związany z prawicową częścią debaty politycznej coraz częściej rezygnuje z argumentu na rzecz obelgi.
Można krytykować Tuska za niespełnione obietnice. Można pytać, dlaczego premier rzadziej spotyka się bezpośrednio z wyborcami, dlaczego nie wszystkie zapowiedzi kampanijne zostały zrealizowane i czy rząd dostatecznie jasno tłumaczy swoją politykę. To są normalne pytania w demokracji. Ziemkiewicz zaczyna jednak od zdania, że Tusk „w życiu słowa prawdy nie powiedział”, a po chwili pyta: „Gdzie ty jeździsz po Polsce, ty premierze złamany?”.
To już nie jest szczególnie finezyjna polemika. To demonstracja pogardy.
Jeszcze gorzej robi się wtedy, gdy Ziemkiewicz zaczyna opowiadać o relacjach Tuska z partnerami koalicyjnymi. „Ale mało tego, jakoś tak perwersyjnie… jakby chciał tu pokazać: ‘A ja wam mogę nawet na głowę na**ać. Po prostu i już’” – mówi publicysta.
Trudno uznać, że taka fraza wnosi cokolwiek do analizy politycznej. Nie wyjaśnia mechanizmów funkcjonowania koalicji, nie pokazuje konfliktów interesów między ugrupowaniami, nie opisuje negocjacji ani układu sił. Ma wyłącznie szokować. Zastępuje myślenie obrazkiem rodem z knajackiej awantury.
Jeszcze bardziej znaczący jest fragment dotyczący koalicjantów premiera. Zdaniem Ziemkiewicza są to „szmaty po prostu, którym jak ja każę, to zrobią”. Dalej kreśli groteskową wizję ludzi gotowych na każde polecenie: „ogolicie sobie łby na łyso, pomalujecie na zielono i stoicie na głowie na następnej sesji – to zrobią”.
I znowu: można uważać, że Donald Tusk dominuje nad koalicjantami. Można twierdzić, że PSL, Polska 2050 czy Lewica zbyt często ustępują silniejszemu partnerowi. Można nawet postawić tezę, że premier wykorzystuje słabość mniejszych ugrupowań. Ale nazwanie ich przedstawicieli „szmatami” nie jest dowodem politycznej przenikliwości. Jest świadectwem brutalizacji języka.
Na tym polega największy problem z dzisiejszym Ziemkiewiczem. Wulgarność przestaje być u niego sporadycznym środkiem stylistycznym. Staje się metodą. Im ostrzejsze słowo, im bardziej upokarzające porównanie, tym mocniejszy efekt. Publicysta zaczyna funkcjonować według logiki mediów społecznościowych: nie wystarczy skrytykować, trzeba poniżyć; nie wystarczy zakwestionować, trzeba obrazić.
Na końcu pojawia się jeszcze sugestia, że ludzie związani z koalicjantami – „żona, szwagrowie i kochanki” – mieliby stracić stanowiska, gdyby tylko sprzeciwili się Tuskowi. To już bardzo poważne oskarżenie. Jeśli Ziemkiewicz posiada dowody na istnienie takiego systemu zależności, powinien je przedstawić. Jeśli ich nie ma, pozostaje insynuacja przykryta kolejną porcją efektownego języka.
Publicystyka polityczna nie musi być elegancka. Czasami powinna być brutalna, ironiczna i bezlitosna. Ale jej siłą powinien pozostawać argument. Ziemkiewicz coraz częściej zachowuje się tak, jakby sam mocny epitet był argumentem.
Nie jest.
Kiedy wszystko staje się „szmatą”, „na**aniem na głowę” i osobistą obelgą, publicysta nie obnaża poziomu swoich przeciwników. Obnaża przede wszystkim poziom własnego języka. I można odnieść wrażenie, że z każdą kolejną wypowiedzią Rafał Ziemkiewicz schodzi pod tym względem jeszcze niżej.
