Podatkowa debata po raz kolejny pokazuje różnicę między przedstawieniem projektu a rzuceniem efektownej liczby. Rząd Donalda Tuska proponuje podniesienie progu podatkowego ze 120 do 130 tysięcy złotych, wprowadzenie stawki 24 procent dla części dochodów oraz zwiększenie obciążeń największych podmiotów i najzamożniejszych osób. PiS odpowiada obietnicą większej ulgi, lecz pomija podstawowe pytanie: ile kosztowałaby ona budżet i kto zapłaciłby za powstałą lukę?
Andrzej Domański ma prawo ostro reagować, gdy politycy opozycji próbują przedstawiać podwyżkę CIT jako cios wymierzony w małe przedsiębiorstwa. Minister podał konkretną liczbę: „Zaledwie 0,6 proc. podatników CIT wykazało przychody powyżej równowartości 50 mln euro”. Następnie dodał: „To nie są małe firmy”. Ta odpowiedź jest zasadnicza, ponieważ próg 50 milionów euro rocznego przychodu rzeczywiście lokuje objęte zmianą podmioty daleko poza światem rodzinnego sklepu, warsztatu czy niewielkiej spółki usługowej.
PiS chętnie używa małych firm jako politycznej tarczy, nawet gdy projekt dotyczy największych graczy. Taka retoryka ma wywołać lęk, zanim wyborca zdąży sprawdzić liczby. Domański nazwał jej autorów bez ogródek: „Manipulatorzy z PiS-u, przestańcie kłamać!”. Język ministra jest ostry i w spokojniejszej debacie można byłoby oczekiwać łagodniejszej formy. Jednak meritum jego reakcji pozostaje mocne: przeciwnicy reformy powinni uczciwie wskazywać, kogo obejmują proponowane stawki.
Przemysław Czarnek określił propozycję Tuska mianem „podatkowej kosmetyki”. Zestawił przy tym roczną korzyść osoby mającej 180 tysięcy złotych podstawy opodatkowania: 3600 złotych według projektu rządu oraz 12 tysięcy według pomysłu PiS. Różnicę wynoszącą 8400 złotych przedstawił jako dowód przewagi własnej partii. Tyle że kalkulacja korzyści pojedynczego podatnika nie jest jeszcze bilansem reformy dla całego państwa.
Jeśli PiS proponuje stawkę 12 procent aż do 180 tysięcy złotych, powinno równocześnie ujawnić łączny koszt tej operacji, wpływ na deficyt i źródło finansowania. Czy zmniejszone zostałyby wydatki na ochronę zdrowia, obronność, edukację lub samorządy? Czy powstałby nowy podatek? Czy państwo zwiększyłoby zadłużenie? Bez odpowiedzi propozycja pozostaje atrakcyjną ulotką, a nie odpowiedzialnym planem finansowym. Każdy potrafi obiecać więcej pieniędzy w portfelu, jeśli przemilczy rachunek wspólnoty.
Tusk wyjaśnia, że celem zmian jest pomoc rosnącej klasie średniej, czyli ludziom zarabiającym „średnio i średnio plus”. Podwyższenie granicy pierwszego progu daje ulgę, natomiast stawka 24 procent łagodzi przejście do najwyższego opodatkowania. To konstrukcja ostrożniejsza niż propozycja PiS, ale właśnie dlatego może być bardziej wiarygodna. Rząd próbuje pogodzić korzyść podatnika ze stabilnością finansów publicznych, zamiast udawać, że obniżki nie mają kosztu.
Poparcie dla Domańskiego nie oznacza zwolnienia rządu z obowiązku szczegółowych wyliczeń. Minister powinien opublikować pełne szacunki wpływów i ubytków, pokazać skutki dla różnych grup dochodowych oraz wyjaśnić wpływ wyższego CIT na inwestycje. Próg oparty na przychodzie nie zawsze odzwierciedla rentowność przedsiębiorstwa, dlatego potrzebna jest analiza branżowa. Rzetelność wymaga konkretów po obu stronach.
Różnica polega jednak na tym, że Domański przynajmniej wskazuje skalę grupy objętej podwyżką: 0,6 procent podatników CIT. PiS odpowiada wybranym przykładem osoby zarabiającej określoną kwotę i przedstawia maksymalną ulgę bez pełnego kosztorysu. To klasyczna polityka kalkulatora ustawionego wyłącznie na wynik korzystny dla autora. Wyborca widzi 12 tysięcy złotych oszczędności, ale nie dowiaduje się, skąd państwo ma je wziąć.
Najbardziej irytujące jest moralizowanie partii, która przez lata chętnie przedstawiała kosztowne obietnice jako darmowe prezenty. Pieniądze publiczne zawsze pochodzą od obywateli i przedsiębiorstw albo z długu spłacanego w przyszłości. PiS nie może więc wygrywać debaty samym mnożeniem ulg. Musi pokazać odpowiedzialność za całość finansów, nie tylko za atrakcyjny fragment tabeli.
Finanse państwa nie są przecież konkursem na najbardziej efektowną obietnicę wyborczą.
Propozycję rządu należy poprawiać, konsultować i liczyć, lecz nie wolno jej zakrzykiwać manipulacyjnymi porównaniami. Domański słusznie broni faktów: największe firmy nie są małymi przedsiębiorcami, a hojniejsza obietnica nie zawsze jest lepszą polityką. PiS oferuje łatwy slogan. Rząd przedstawia trudniejszy kompromis między ulgą dla klasy średniej a dochodami państwa. Właśnie ten kompromis zasługuje dziś na poważne poparcie.
