Po ośmiu latach niemal nieprzerwanego spadku liczby urodzeń w Polsce pojawił się pierwszy sygnał, że demograficzna zapaść przynajmniej na razie została zahamowana. To jeszcze nie przełom i z pewnością nie rozwiązanie problemu, który narastał przez lata. Dane są jednak na tyle wyraźne, że nie sposób ich zlekceważyć. Zwłaszcza że stabilizacja liczby urodzeń następuje już w warunkach społecznych i gospodarczych kształtowanych przez rząd Donalda Tuska.
Według danych przytaczanych przez „Rzeczpospolitą” w czerwcu 2026 roku urodziło się w Polsce około 20 tys. dzieci. Jeszcze bardziej wymowna jest jednak suma urodzeń z ostatnich 12 miesięcy. W styczniu wynosiła 237,3 tys., a w czerwcu 237,2 tys. Oznacza to, że przez pół roku praktycznie się nie zmieniła. Po ośmiu latach systematycznych spadków samo zatrzymanie tego trendu jest wydarzeniem.
Skala wcześniejszego załamania była ogromna. W październiku 2017 roku liczba urodzeń liczona za poprzednie 12 miesięcy sięgała jeszcze 403,7 tys. Później zaczęła spadać — początkowo o 3–5 proc. rocznie, po pandemii już o 7–8 proc., a po wybuchu wojny na Ukrainie tempo spadku przekraczało nawet 10 proc. Polska znalazła się na demograficznej równi pochyłej, z której przez lata nie potrafiła zejść.
Teraz po raz pierwszy pojawiło się wyraźne wyhamowanie. I nie jest ono efektem jednego przypadkowo lepszego miesiąca. W marcu 2026 roku urodziło się o 6,4 proc. więcej dzieci niż rok wcześniej, a osłabienie wcześniejszych spadków było widoczne już od połowy 2025 roku.
Nie sposób oczywiście przypisać tej zmiany wyłącznie jednemu rządowi. Decyzja o posiadaniu dziecka nie zapada z dnia na dzień, a procesy demograficzne reagują na sytuację gospodarczą i społeczną z dużym opóźnieniem. Równie nierozsądne byłoby jednak twierdzenie, że polityka państwa nie ma tu żadnego znaczenia.
„Rzeczpospolita” wskazuje między innymi na spadek inflacji, uspokojenie sytuacji po pandemii i pierwszym okresie wojny na Ukrainie oraz wyhamowanie wzrostu cen nieruchomości. Wszystkie te czynniki składają się na coś, czego rodzinom przez długi czas brakowało najbardziej: większe poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności. A właśnie ono ma ogromne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o dziecku.
Do tego dochodzi przywrócony przez rząd Tuska program finansowania in vitro. Jego efekty są już wymierne. Według danych resortu zdrowia do sierpnia 2026 roku w ramach programu urodziło się 15 781 dzieci. To oczywiście za mało, by sam program mógł odwrócić kryzys demograficzny, ale kilkanaście tysięcy dodatkowych urodzeń trudno uznać za statystyczny margines.
Co więcej, ponieważ liczba kobiet w wieku największej płodności nadal maleje, utrzymanie obecnej liczby urodzeń może oznaczać wzrost współczynnika dzietności. Przytoczone szacunki mówią o wzroście z około 1,07 do 1,11–1,12. To nadal poziom dramatycznie niski i daleki od zastępowalności pokoleń, ale po latach spadków sam zwrot kierunku ma znaczenie.
Nie ma więc podstaw do ogłaszania demograficznego sukcesu. Polska nadal pozostaje krajem z jednym z najpoważniejszych problemów ludnościowych w Europie. Ale polityka demograficzna nie zaczyna się od spektakularnego odbicia. Zaczyna się od zatrzymania spadku.
I właśnie dlatego obecne dane są politycznie istotne dla rządu Tuska. Jeśli tendencja utrzyma się przez kolejne miesiące, coraz trudniej będzie mówić wyłącznie o przypadku. Niższa inflacja, większa przewidywalność gospodarcza i przywrócenie finansowania in vitro tworzą warunki bardziej sprzyjające decyzjom rodzinnym niż te, które towarzyszyły Polakom w poprzednich latach.
Po ośmiu latach Polska nie zaczęła nagle rodzić więcej dzieci. Przestała jednak rodzić ich coraz mniej. To pozornie niewielka różnica. W polityce demograficznej może być początkiem zmiany znacznie większej.
