Karol Nawrocki od początku swojej prezydentury próbuje budować pozycję polityczną na konflikcie z rządem. Weto stało się jednym z najważniejszych narzędzi tej strategii. Pałac Prezydencki przedstawia je jako dowód niezależności, konsekwencji i obrony obywateli przed złymi ustawami. Problem w tym, że polityczna demonstracja siły ma bardzo konkretną cenę. Według wyliczeń Ministerstwa Finansów tylko sześć wet prezydenta może oznaczać w tym roku ponad 8 mld zł mniejszych wpływów do budżetu państwa.
To już nie jest więc wyłącznie spór o kompetencje, styl sprawowania urzędu czy relacje między prezydentem a premierem. Mówimy o miliardach złotych, których państwo nie będzie mogło przeznaczyć na inne cele. Największy ubytek ma wynikać z zawetowania ustawy dotyczącej podatku od nadzwyczajnych zysków osiąganych przy wytwarzaniu i obrocie niektórymi paliwami ciekłymi. Ministerstwo Finansów oszacowało jego skutek na 3,8 mld zł.
Kolejne 1,8 mld zł budżet ma stracić na wecie wobec podwyżki akcyzy na alkohol. Zablokowanie objęcia obrotu betonem systemem SENT ma kosztować 1,2 mld zł, a weto wobec podwyżki opłaty cukrowej – kolejne 900 mln zł. Do tego dochodzą mniejsze, ale nadal znaczące kwoty związane z CIT i podatkiem od wygranych. Łącznie daje to ponad 8 mld zł tylko w jednym roku.
Radosław Sikorski skomentował te wyliczenia krótko: „A potem domaga się dotacji do prądu”. Trudno odmówić tej uwadze celności. Nawrocki z jednej strony blokuje rozwiązania, które mają zwiększać dochody państwa, z drugiej przedstawia własny projekt „Tani prąd – 33 proc.” i obiecuje obywatelom niższe rachunki. Można oczywiście spierać się o zasadność poszczególnych podatków, ale nie można jednocześnie udawać, że pieniądze w budżecie pojawiają się znikąd.
To właśnie jest największa słabość polityki Nawrockiego. Prezydent chce występować równocześnie jako obrońca podatników, patron nowych wydatków i bezkompromisowy przeciwnik rządu. Każda z tych ról osobno może być politycznie atrakcyjna, ale razem zaczynają tworzyć rachunek, którego nie da się zamaskować konferencją prasową. Jeśli odbiera się budżetowi miliardy, trzeba uczciwie powiedzieć, z czego później zostaną sfinansowane obietnice.
Pałac Prezydencki chwali się, że w pierwszym roku Nawrocki podpisał 255 ustaw, a zawetował 41. Ma to dowodzić, że określenie „wetomat” jest niesprawiedliwe. Sama liczba podpisanych ustaw niewiele jednak mówi o politycznej roli wet. Znaczenie ma to, które ustawy prezydent blokuje, dlaczego to robi i jakie są skutki tych decyzji. Weto nie staje się mniej kosztowne tylko dlatego, że wcześniej podpisano kilkaset innych aktów prawnych.
Jeszcze bardziej niepokojące jest to, że weto coraz częściej wygląda jak element trwałej strategii walki z rządem. Konstytucyjne uprawnienie prezydenta nie zostało przecież stworzone po to, by paraliżować przeciwny obóz polityczny albo budować własne notowania. Prezydent ma prawo uznać konkretną ustawę za złą i ją zatrzymać. Jeśli jednak z blokowania ustaw robi się metodę prowadzenia polityki, konsekwencje zaczyna ponosić całe państwo.
Sikorski słusznie zwraca uwagę na sprzeczność między wetami a kosztownymi obietnicami Pałacu Prezydenckiego. Polityka fiskalna nie działa jak kampania wyborcza, w której można jednego dnia obiecać niższe podatki, następnego dopłaty, a trzeciego oskarżyć rząd, że brakuje pieniędzy. Budżet jest systemem naczyń połączonych. Jeśli gdzieś zabiera się kilka miliardów dochodów, gdzie indziej trzeba znaleźć oszczędności, zwiększyć deficyt albo zrezygnować z wydatków.
Karol Nawrocki ma pełne konstytucyjne prawo wetować ustawy. Ma jednak również obowiązek brać odpowiedzialność za skutki własnych decyzji. Nie można przedstawiać każdego weta jako zwycięstwa nad rządem, a później zachowywać się tak, jakby finansowe konsekwencje tej wojny nie istniały. Polityczna satysfakcja Pałacu Prezydenckiego może trwać jeden dzień. Rachunek za nią mogą płacić Polacy przez znacznie dłuższy czas.
