Prawo i Sprawiedliwość znalazło się w sytuacji, której od dawna nie musiało doświadczać w takiej skali. Wokół Zondacrypto pojawiają się kolejne nazwiska ludzi związanych z partią, mnożą się pytania o kontakty polityków z biznesem, a ugrupowanie wyraźnie traci kontrolę nad własnym przekazem. Jeszcze niedawno PiS potrafiło zamieniać każdą aferę w kontratak. Dziś częściej przypomina partię, która nie wie, skąd nadejdzie kolejny cios.
Najbardziej widoczny jest przypadek Michała Moskala. Były bliski współpracownik Jarosława Kaczyńskiego znalazł się w centrum zainteresowania po ujawnieniu jego spotkania na Ibizie z Przemysławem Kralem, szefem Zondacrypto. Sam Moskal zapewnia, że z Kralem spotkał się tylko raz i że ani on, ani jego współpracownicy „nie przyjęli od nich ani złotówki”. Tyle że ta odpowiedź nie zamyka sprawy, bo pytania dotyczą nie tylko pieniędzy, lecz także charakteru relacji, okoliczności podróży oraz tego, co działo się później w sferze politycznej i legislacyjnej.
Właśnie dlatego kryzys jest dla PiS tak niebezpieczny. Gdy sprawa dotyczy jednego posła, można próbować ją odizolować i przeczekać. Kiedy jednak pojawiają się kolejne wątki, nowe nazwiska i informacje o tym, że dokumentacja sejmowa może trafić do organów ścigania, sytuacja zaczyna wyglądać zupełnie inaczej. Coraz trudniej mówić o pojedynczym incydencie, a coraz łatwiej dostrzec polityczny problem, który może objąć szersze środowisko.
Co gorsza dla PiS, zaczyna pękać mechanizm partyjnej solidarności. Nie wszyscy dawni koledzy chcą już bezwarunkowo bronić Moskala, a część polityków związanych kiedyś z obozem władzy otwarcie mówi, że sama podróż na Ibizę wygląda źle i wymaga wyjaśnień. To bardzo ważny sygnał, bo PiS przez lata opierało swoją siłę na dyscyplinie. Kiedy pojawiał się kryzys, partia zwierała szeregi, a przekaz był prosty: atakują nas przeciwnicy, więc swoich trzeba bronić.
Tym razem ten schemat nie działa już tak sprawnie. Zamiast jednego głosu słychać wiele różnych tonów: jedni minimalizują znaczenie sprawy, inni próbują odwrócić uwagę, jeszcze inni dystansują się od Moskala i podkreślają, że sami w podobną podróż by nie pojechali. Dla partii, która zawsze przedstawiała się jako monolit, taki chaos jest wyjątkowo groźny.
Najbardziej uderzająca jest jednak nieobecność Jarosława Kaczyńskiego. W przeszłości, gdy PiS znajdowało się pod presją, prezes potrafił pojawić się szybko i narzucić interpretację wydarzeń. To on decydował, kto jest winny, kto jest niewinny, kto ma odejść, a kto zostaje pod partyjną ochroną. Dziś, gdy wokół jego dawnego bliskiego współpracownika narasta polityczna burza, Kaczyński milczy.
To milczenie można oczywiście tłumaczyć taktyką. Być może prezes czeka na kolejne informacje i nie chce wypowiadać słów, które za kilka dni okażą się politycznie kosztowne. Ale właśnie to pokazuje skalę problemu. Jeśli lider, który zwykle kontrolował każdy większy kryzys, wybiera ciszę, można przypuszczać, że sam nie wie jeszcze, jak szeroka okaże się ta historia.
PiS ma więc dziś problem podwójny. Musi odpowiadać nie tylko na pytania o Zondacrypto i polityków przewijających się wokół tej sprawy, ale także na pytanie o własne przywództwo. Partia, która przez lata żyła z przekonania, że Kaczyński zawsze wie, co robić, nagle znalazła się w sytuacji, w której prezes nie daje żadnej odpowiedzi.
A w polityce cisza bywa czasem bardziej wymowna niż najbardziej nerwowa konferencja prasowa. Jeśli kolejne informacje będą obciążać następnych ludzi związanych z PiS, dzisiejszy kryzys może okazać się dopiero początkiem znacznie poważniejszego wstrząsu.
