Jeżeli na Nowogrodzkiej ktoś jeszcze wierzył, że największym problemem Prawa i Sprawiedliwości jest Donald Tusk, najnowszy sondaż CBOS powinien skutecznie wyleczyć go z tego przekonania. Koalicja Obywatelska prowadzi zdecydowanie, ale prawdziwa bomba znajduje się na drugim miejscu. PiS ma 15 proc. poparcia, Konfederacja 14,8 proc. Dwie dziesiąte punktu procentowego różnicy. To już nie jest „depcze po piętach”. To jest praktycznie remis.
Ten sondaż musiał wywołać panikę w siedzibie PiS przy Nowogrodzkiej. Nie dlatego, że pojedyncze badanie przesądza wynik przyszłych wyborów. Nie przesądza. Problem polega na kierunku zmian. PiS traci 1,5 pkt proc., podczas gdy Konfederacja zyskuje 1,8 pkt proc. Jedni jadą w dół, drudzy w górę, a między nimi została różnica mieszcząca się z ogromnym zapasem w granicach błędu statystycznego.
Jeszcze niedawno Jarosław Kaczyński mógł patrzeć na Konfederację jak na potencjalnego junior partnera przyszłej większości. Dziś musi brać pod uwagę znacznie bardziej nieprzyjemny scenariusz: że to PiS może zostać junior partnerem Konfederacji. Dla partii, która przez ponad dekadę uważała prawą stronę polskiej polityki za swoją własność, byłoby to polityczne trzęsienie ziemi.
Szczególnie że wyborca prawicowy ma coraz większy wybór. Konfederacja Sławomira Mentzena i Krzysztofa Bosaka osiąga 14,8 proc., a Konfederacja Korony Polskiej 7,8 proc. Łącznie daje to ponad 22 proc. deklarowanych głosów. PiS ze swoimi 15 proc. nie jest już więc hegemonem prawicy. Jest tylko jednym z kilku graczy walczących o ten sam elektorat.
I właśnie tutaj zaczyna się największy kłopot Kaczyńskiego. Prezes PiS od lat budował swoją dominację poprzez eliminowanie konkurencji po prawej stronie. Kolejne środowiska były wchłaniane, marginalizowane albo sprowadzane do roli przystawek. Teraz ten mechanizm przestał działać. Mentzen i Bosak mają własną markę, własnych wyborców i coraz mniej powodów, żeby uznawać Kaczyńskiego za naturalnego lidera całego obozu.
Jeszcze gorzej wygląda sytuacja, gdy spojrzymy na wariant CBOS nieuwzględniający odpowiedzi „trudno powiedzieć” oraz odmów. KO osiąga wtedy 29,1 proc., PiS 19,1 proc., a Konfederacja 17,9 proc. Różnica rośnie, ale nadal wynosi zaledwie 1,2 pkt proc. Do tego Konfederacja Korony Polskiej ma 8,1 proc. Innymi słowy: również w tym wariancie przewaga PiS nad konkurencją na prawicy wygląda mizernie.
Do tego dochodzi kolejny problem – Mateusz Morawiecki. Jego Rozwój Plus w podstawowym wariancie badania otrzymuje zaledwie 3,7 proc., ale po odrzuceniu niezdecydowanych i odmawiających odpowiedzi osiąga już 6,2 proc. i znalazłby się w Sejmie. To ważne, bo nawet jeśli Morawiecki nie jest dziś zagrożeniem dla pozycji Konfederacji czy PiS, może odbierać swojej dawnej partii kilka bezcennych punktów procentowych.
Prawo i Sprawiedliwość znalazło się więc między kilkoma konkurentami. Z centrum naciska zdecydowanie silniejsza Koalicja Obywatelska. Z prawej strony rośnie Konfederacja. Jeszcze dalej na prawo swoich wyborców znajduje Korona. A kawałek dawnego elektoratu PiS próbuje zabrać Morawiecki. Kaczyński po raz pierwszy od wielu lat nie może być pewien nawet tego, że będzie bezdyskusyjnym liderem własnej części sceny politycznej.
Oczywiście jeden sondaż nie jest wyborami. Warto o tym pamiętać, szczególnie przy różnicy wynoszącej 0,2 pkt proc. Ale politycy doskonale wiedzą, że sondaże kształtują również atmosferę wokół partii. Jeżeli utrwali się przekonanie, że Konfederacja może wyprzedzić PiS, zacznie działać mechanizm samonapędzający: wyborcy szukający „nowej prawicy” dostaną sygnał, że głos na Mentzena i Bosaka nie jest już głosem na mniejszego partnera.
I tego właśnie na Nowogrodzkiej powinni bać się najbardziej. Nie Tuska, nie kolejnego konfliktu z rządem i nawet nie Morawieckiego. Największym zagrożeniem dla Kaczyńskiego jest możliwość, że prawicowi wyborcy przestaną uważać PiS za jedyny poważny wybór.
Dwie dziesiąte punktu procentowego. Tyle w tym sondażu zostało z gigantycznej kiedyś przewagi PiS nad Konfederacją. Jeżeli podobne wyniki zaczną się powtarzać, na Nowogrodzkiej nie będzie już powodów do niepokoju. Będą powody do prawdziwej paniki.
