Andrzej Duda postanowił zabrać głos po dramatycznych wydarzeniach w polskich szkołach. Były prezydent nie ograniczył się jednak do wyrażenia współczucia rodzinom ofiar ani do pytań o bezpieczeństwo dzieci. Zamiast tego skierował pod adresem Donalda Tuska serię oskarżeń, zarzucając mu wieloletnie podsycanie nienawiści, bezczynność wobec ostrzeżeń służb i świadome niszczenie więzi społecznych. Wystąpienie Dudy pokazuje, jak szybko nawet dyskusja o przemocy wśród młodzieży może przerodzić się w kolejną odsłonę politycznego konfliktu.
„Nakręcaliście przez lata spiralę nienawiści, a teraz jak w rodzinach weszły plony to »O la Boga!«” – napisał były prezydent, zwracając się do premiera. W ten sposób zasugerował, że obecne dramatyczne wydarzenia są konsekwencją wieloletnich działań środowiska politycznego Tuska. Nie przedstawił jednak dowodów pozwalających wykazać taki związek przyczynowy.
To szczególnie istotne, ponieważ mówimy o niezwykle poważnych zdarzeniach, których okoliczności powinny zostać ustalone przez śledczych i odpowiednie służby. Wskazywanie politycznych winnych, zanim poznane zostaną przyczyny konkretnych ataków, może prowadzić do uproszczeń. Przemoc w szkołach jest problemem wymagającym analizy wielu czynników, od sytuacji rodzinnej i zdrowia psychicznego młodzieży po dostępność niebezpiecznych treści w internecie.
Duda postanowił również wrócić do wydarzeń sprzed szesnastu lat. Przypomniał spór o krzyż na Krakowskim Przedmieściu w 2010 roku i zarzucił Tuskowi tolerowanie „chamstwa i przemocy” wobec osób broniących religijnego symbolu. Wspomniał także o ośmiu gwiazdkach, które stały się hasłem protestów przeciwko Prawu i Sprawiedliwości.
Można dyskutować o brutalizacji języka politycznego, także wśród przeciwników PiS. Obraźliwe hasła i demonstracyjne poniżanie innych rzeczywiście mogą pogłębiać społeczne podziały. Jednak przywoływanie dawnych konfliktów nie wyjaśnia automatycznie przyczyn współczesnych aktów przemocy. Tym bardziej nie pozwala przypisać odpowiedzialności za nie jednej stronie politycznego sporu.
W wypowiedzi byłego prezydenta uderza również brak refleksji nad rolą własnego środowiska. Przez dziesięć lat sprawowania urzędu Duda był jednym z najważniejszych uczestników polskiego życia publicznego. Wielokrotnie zabierał głos w ostrych sporach dotyczących sądownictwa, mediów, praw obywatelskich i relacji między rządem a opozycją. Ocena jego prezydentury może być różna, ale trudno rozmawiać o narastającej agresji w polityce, całkowicie pomijając odpowiedzialność wszystkich uczestników tych konfliktów.
Jeszcze poważniejszy jest zarzut dotyczący działań Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Według przywołanych przez Dudę doniesień medialnych raport ostrzegający przed możliwą falą przemocy w szkołach miał trafić do premiera już pół roku wcześniej. Były prezydent oskarżył Tuska o zaniechanie odpowiedniej reakcji.
Jeżeli rzeczywiście istniał dokument zawierający konkretne ostrzeżenia, opinia publiczna ma prawo wiedzieć, jak zostały one potraktowane. Należy ustalić, czego dotyczyły prognozowane zagrożenia, jakie rekomendacje sformułowały służby i czy odpowiednie instytucje podjęły działania. Samo stwierdzenie, że raport znajdował się na biurku premiera, nie wystarcza jednak do wykazania, że zignorowano jego treść.
Najbardziej wymowna okazała się końcówka wystąpienia Dudy. „Jest Pan inteligentny i ma Pan wielkie doświadczenie polityczne. Uważam, że robi Pan to z premedytacją” – napisał do Tuska. W ten sposób przeszedł od krytyki decyzji politycznych do przypisania premierowi świadomego zamiaru niszczenia tkanki społecznej.
To oskarżenie wymagałoby szczególnie mocnego uzasadnienia. Czym innym jest twierdzenie, że polityk podejmuje błędne decyzje lub stosuje konfrontacyjny język, a czym innym przypisywanie mu celowego działania na szkodę społeczeństwa. Duda przedstawił własną ocenę intencji Tuska, ale nie wskazał faktów, które pozwalałyby ją potwierdzić.
W całej tej wypowiedzi widać zasadniczą sprzeczność. Były prezydent występuje przeciwko nienawiści, a jednocześnie posługuje się językiem zbiorowego oskarżenia i sugeruje, że polityczny przeciwnik świadomie doprowadza do społecznego rozkładu. Takie słowa mogą mobilizować zwolenników, lecz trudno uznać je za próbę uspokojenia emocji.
Polska potrzebuje dziś poważnej rozmowy o bezpieczeństwie szkół, odpowiedzialności instytucji i zapobieganiu przemocy. Potrzebuje również wyjaśnienia wszelkich ostrzeżeń, które mogły wcześniej trafiać do władz. Andrzej Duda ma pełne prawo domagać się odpowiedzi od premiera. Jeżeli jednak chce przekonująco występować przeciwko spirali nienawiści, powinien również zastanowić się nad językiem własnych oskarżeń. Trudno bowiem ograniczać polityczną agresję, jednocześnie dokładając do niej kolejne zarzuty.











