Zaczęło się od sporu o ślubowanie sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Skończyło na opowieściach o usunięciu prezydenta, obaleniu ustroju i rządzeniu Polską za pomocą dekretów Włodzimierza Czarzastego. W komentarzach krytyków rządu Donalda Tuska konflikt prawny urósł do rozmiarów niemal ustrojowej katastrofy. Trudno oprzeć się wrażeniu, że część środowisk związanych z prawicową opozycją całkowicie zatraciła proporcje między rzeczywistym sporem konstytucyjnym a najbardziej dramatycznymi politycznymi oskarżeniami.
W czwartek „Nasz Dziennik” opublikował artykuł zatytułowany „Zamach na Trybunał”. Gazeta przekonywała, że „Koalicja 13 grudnia nie ustaje w próbach przejęcia Trybunału Konstytucyjnego i siłowo chce wprowadzić do niego swoich nominatów”. To poważny zarzut, wymagający równie poważnego uzasadnienia. Tymczasem przedstawione wypowiedzi ekspertów idą jeszcze dalej, sugerując istnienie planu odsunięcia prezydenta od władzy.
Mecenas Michał Skwarzyński z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego ocenił, że „wczoraj dokonał się pokaz ślepej siły, w której nie ma już zupełnie miejsca na prawo”. Następnie przedstawił znacznie dalej idącą interpretację wydarzeń. Według niego „celem ekipy Donalda Tuska jest odsunięcie prezydenta od władzy i tymczasowe zarządzanie dekretami Czarzastego”.
„Na naszych oczach dokonuje się zmiana ustroju państwa” – dodał prawnik.
Problem z taką narracją polega na tym, że między ślubowaniem sędziego a przejęciem kompetencji prezydenta istnieje ogromna różnica. Aby uzasadnić tezę o planowanym usunięciu głowy państwa, należałoby przedstawić konkretne działania, dokumenty albo przynajmniej wiarygodne przesłanki wskazujące na przygotowywanie takiego scenariusza. Sam konflikt dotyczący obsady Trybunału nie stanowi jeszcze dowodu na istnienie planu zmiany ustroju.
Jeszcze dalej poszedł profesor Mieczysław Ryba, który stwierdził, że chodzi o usunięcie prezydenta przeszkadzającego rządowi „w realizacji antypolskiej polityki”. W jego ocenie działania obecnej większości parlamentarnej są kolejnym etapem wprowadzania „demokracji walczącej”, która „przybrała wprost formę dyktatury”.
Słowo „dyktatura” ma określone znaczenie. Nie jest po prostu mocniejszym określeniem rządu, którego politykę uważa się za szkodliwą. Jego użycie wymaga wykazania rzeczywistej koncentracji władzy, ograniczenia mechanizmów kontroli i naruszenia podstawowych swobód politycznych. Samo zakwestionowanie sposobu działania jednej instytucji, nawet w bardzo poważnym sporze konstytucyjnym, nie wystarcza do takiej diagnozy.
Sprawa Macieja Berka rzeczywiście rodzi istotne pytania prawne. Wybrany przez Sejm sędzia złożył ślubowanie bez fizycznego udziału prezydenta Karola Nawrockiego. Prezes Trybunału Bogdan Święczkowski odmówił dopuszczenia go do orzekania, kwestionując skuteczność ceremonii. Z kolei Komisja Wenecka wskazała potrzebę zapewnienia możliwości złożenia przysięgi bez obecności prezydenta, gdy ten odmawia jej odebrania lub opóźnia procedurę.
To są zagadnienia, które wymagają rzetelnej debaty konstytucyjnej. Można spierać się o znaczenie ustawowej formuły ślubowania, kompetencje prezydenta i skutki prawne działań marszałka Sejmu. Można również poddawać ostrej krytyce postępowanie rządu. Nie trzeba jednak do każdego sporu dopisywać scenariusza przewrotu państwowego.
Wypowiedzi Skwarzyńskiego i Ryby wpisują się w szerszą retorykę części prawicy, w której kolejne działania obecnej większości przedstawiane są jako zamach na instytucje państwa. Taki język może skutecznie mobilizować zwolenników opozycji, ale utrudnia odróżnienie realnego zagrożenia konstytucyjnego od politycznej przesady.
Szczególnie niepokojące jest to, że niezwykle poważne oskarżenia padają bez przedstawienia dowodów na zapowiadany scenariusz. Jeżeli rzeczywiście istnieje plan usunięcia prezydenta i rządzenia dekretami marszałka Sejmu, opinia publiczna powinna poznać jego konkretne elementy. W przeciwnym razie pozostajemy w sferze politycznych przypuszczeń, którym nadano dramatyczną formę.
Spór o Trybunał Konstytucyjny nie jest błahostką. Właśnie dlatego wymaga precyzji, a nie nieustannego podnoszenia temperatury. Oskarżenia o dyktaturę i zamach stanu powinny być traktowane z należytą powagą, a więc także z obowiązkiem ich udowodnienia.
Jeżeli każda kontrowersyjna decyzja przeciwników politycznych staje się dowodem na przygotowywany przewrót, pojęcie zamachu stanu stopniowo traci znaczenie. A wraz z nim znika możliwość prowadzenia rzeczowej rozmowy o rzeczywistych zagrożeniach dla państwa prawa.











