Prawo i Sprawiedliwość zdaje się funkcjonować w politycznej rzeczywistości, w której każda decyzja przeciwników jest zamachem, każdy spór konstytucyjny urasta do rangi zbrodni, a każde działanie rządu staje się elementem niebezpiecznego spisku.
Tym razem poseł Andrzej Śliwka zawiadomił prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstw związanych z wydarzeniami w Trybunale Konstytucyjnym. Na liście zarzutów znalazły się zamach na konstytucyjny organ państwa, przekroczenie uprawnień, a nawet czynna napaść na prezydenta Karola Nawrockiego. Trudno nie odnieść wrażenia, że polityczna retoryka PiS zaczyna coraz bardziej oddalać się od języka rzeczowej debaty prawnej.
„Składam zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstw, w tym zbrodni z art. 128 § 1 Kodeksu karnego, przekroczenia uprawnień oraz czynnej napaści na Prezydenta RP” – ogłosił Śliwka w mediach społecznościowych. To oskarżenia wyjątkowo poważne, dotyczące czynów zagrożonych surowymi karami. Ich publiczne formułowanie wymaga jednak czegoś więcej niż politycznego przekonania, że przeciwnicy postąpili niewłaściwie.
Poseł PiS nie ma najwyraźniej wątpliwości, że wydarzenia z 30 i 31 października były realizacją wcześniej przygotowanego planu. „Najpierw publiczna zapowiedź Tuska. Potem siłowe działania jego ekipy. Sprawcy muszą ponieść odpowiedzialność” – napisał. Jako dowód przywołuje sierpniową wypowiedź premiera podczas Campusu Polska Przyszłości, kiedy Donald Tusk zapowiadał, że doprowadzi do wejścia nowo wybranych sędziów do budynku Trybunału.
Rzeczywiście, premier mówił wówczas: „We wrześniu muszę mieć pewność, że nasi sędziowie wejdą do tego gmachu”. Dodał jednak coś, czego nie sposób pominąć przy uczciwej interpretacji tych słów: „że to będzie wszystko zgodne z prawem”. Można dyskutować o tonie wypowiedzi Tuska, można również kwestionować zasadność późniejszych działań jego rządu. Trudno jednak uznać samą zapowiedź umożliwienia sędziom wykonywania obowiązków za dowód przygotowywania przestępstwa.
Najbardziej kontrowersyjny pozostaje zarzut czynnej napaści na prezydenta. W nocy z piątku na sobotę przed wejściem do Trybunału doszło do przepychanek z udziałem Karola Nawrockiego. Kancelaria Prezydenta twierdzi, że naruszono jego nietykalność, natomiast przedstawiciele strony rządowej oskarżają głowę państwa o agresywne zachowanie wobec sędziów. Nagrania dokumentują fizyczną konfrontację, ale nie rozstrzygają wszystkich okoliczności ani odpowiedzialności prawnej uczestników.
Śliwka przedstawia jednak swoją interpretację z pewnością właściwą człowiekowi, który nie potrzebuje już dalszych wyjaśnień. „Domagam się wszczęcia śledztwa, zabezpieczenia dowodów i ustalenia, kto wydawał polecenia Policji oraz SOP. Winni powinni ponieść konsekwencje” – oznajmił. Tymczasem samo złożenie zawiadomienia nie przesądza przecież, że doszło do przestępstwa, a tym bardziej nie pozwala wskazać jego sprawców.
W całej tej historii uderza również osobliwa wybiórczość politycznej pamięci. PiS, którego rządy przyniosły wieloletnie kontrowersje wokół obsady i funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego, dzisiaj występuje w roli jego nieprzejednanego obrońcy. Politycy tej partii chętnie przywołują majestat Konstytucji, lecz znacznie rzadziej odnoszą się do własnej odpowiedzialności za kryzys autorytetu instytucji. Trudno prowadzić poważną rozmowę o praworządności, pomijając tę część historii.
Nie oznacza to oczywiście, że działania obecnej większości powinny pozostawać poza kontrolą. Przeciwnie, każda wątpliwość dotycząca legalności decyzji podejmowanych w Trybunale wymaga rzetelnego wyjaśnienia. Prokuratura powinna zbadać przedstawione zawiadomienia, a ewentualne spory o odpowiedzialność karną muszą być rozstrzygane na podstawie dowodów, nie konferencji prasowych.
Problem polega jednak na czymś znacznie poważniejszym niż kolejna wypowiedź jednego posła. W retoryce PiS niemal każda polityczna konfrontacja staje się dziś walką o ocalenie państwa, a przeciwnicy urastają do roli uczestników zamachu na Rzeczpospolitą. Nadużywanie tak dramatycznych określeń grozi zatarciem różnicy między rzeczywistym zagrożeniem ustrojowym a sporem o interpretację przepisów.
Śliwka ma pełne prawo oczekiwać wyjaśnień i składać zawiadomienia do prokuratury. Powinien jednak pamiętać, że odpowiedzialność polityczna obejmuje również odpowiedzialność za słowa. Jeżeli każde działanie rządu będzie przedstawiane jako zbrodnia, a każda konfrontacja jako zamach stanu, najpoważniejsze oskarżenia przestaną cokolwiek znaczyć. Państwo prawa wymaga bowiem nie tylko stanowczości, lecz także umiejętności odróżniania faktów od politycznych wyobrażeń. A z tym, jak pokazuje najnowsze wystąpienie Śliwki, Prawo i Sprawiedliwość ma coraz większy problem.











