Trudno już nadążyć za kolejnymi doniesieniami o nieprawidłowościach z czasów rządów Prawa i Sprawiedliwości. Kiedy wydaje się, że opinia publiczna poznała już najważniejsze przykłady marnotrawstwa publicznych pieniędzy, na światło dzienne wychodzą następne sprawy, wymagające wyjaśnienia przez prokuraturę.
Tym razem chodzi o Elektrownię Ostrołęka, jedną z najbardziej kosztownych i kontrowersyjnych inwestycji energetycznych poprzedniej władzy. Projekt, który miał być symbolem gospodarczego rozmachu PiS, stał się symbolem gigantycznych strat. Teraz do jego historii dopisywany jest kolejny rozdział – z udziałem Centralnego Biura Antykorupcyjnego.
W środę, 4 listopada, funkcjonariusze CBA zatrzymali 25 osób w związku ze śledztwem dotyczącym działalności spółek odpowiedzialnych za budowę elektrowni. Przeszukania przeprowadzono w trzydziestu miejscach na terenie jedenastu województw. Według informacji przekazanych przez ministra koordynatora służb specjalnych Tomasza Siemoniaka przedmiotem postępowania są podejrzenia niedopełnienia obowiązków przez członków zarządów i rad nadzorczych spółek Elektrownia Ostrołęka, Enea oraz Energa.
„Szacowano, że wyrządzona szkoda majątkowa wielkich rozmiarów przekracza 1 miliard złotych” – poinformował Siemoniak.
To kwota, która powinna skłaniać do szczególnie wnikliwego rozliczenia podejmowanych wówczas decyzji. Za podobne pieniądze można było sfinansować liczne inwestycje infrastrukturalne, modernizację szpitali czy przedsięwzięcia służące bezpieczeństwu energetycznemu kraju. Tymczasem znaczna część środków przeznaczonych na Ostrołękę została bezpowrotnie utracona, a planowany blok węglowy nigdy nie rozpoczął produkcji energii.
Historia tej inwestycji jest opowieścią o politycznych ambicjach, które zderzyły się z ekonomiczną rzeczywistością. Budowę rozpoczęto w 2018 roku, przedstawiając ją jako przedsięwzięcie strategiczne. Elektrownia miała przez dziesięciolecia zapewniać bezpieczeństwo energetyczne wschodniej Polski. Politycy PiS przekonywali, że projekt jest niezbędny, choć już wówczas pojawiały się pytania o jego opłacalność, finansowanie i przyszłość energetyki węglowej.
Ostatecznie budowę węglowego bloku wstrzymano w 2020 roku. Pozostały niedokończone konstrukcje, ogromne koszty i pytanie, dlaczego tak długo forsowano inwestycję, której ekonomiczne podstawy budziły poważne zastrzeżenia.
Jeszcze w lutym 2021 roku Jacek Sasin zapewniał: „My dzisiaj nie dyskutujemy, czy kontynuować tę inwestycję, czy ją zarzucić. My dyskutujemy tylko, jakie będą źródła energii w tej elektrowni”.
Wypowiedź ta dobrze oddaje sposób myślenia, w którym decyzja polityczna zdawała się poprzedzać rachunek ekonomiczny. Zamiast najpierw odpowiedzieć na pytanie, czy przedsięwzięcie ma uzasadnienie finansowe, koncentrowano się na przekonywaniu opinii publicznej, że musi zostać zrealizowane.
Teraz śledczy próbują ustalić, czy poza błędnymi decyzjami gospodarczymi doszło również do naruszenia prawa. Według doniesień medialnych funkcjonariusze CBA przeprowadzili przeszukania u polityków PiS, Arkadiusza Czartoryskiego i Krzysztofa Tchórzewskiego. Samo przeszukanie nie oznacza jednak postawienia zarzutów ani nie przesądza o odpowiedzialności karnej. Były minister Tchórzewski zapewnia, że nie ma sobie nic do zarzucenia.
Nie zmienia to zasadniczego problemu politycznej odpowiedzialności za przedsięwzięcie, które pochłonęło olbrzymie środki, nie przynosząc zapowiadanych rezultatów. Prawo i Sprawiedliwość przez lata przedstawiało się jako ugrupowanie szczególnie troszczące się o majątek narodowy i interes polskich podatników. Ostrołęka pokazuje, jak wielka może być przepaść między podobnymi deklaracjami a skutkami konkretnych decyzji.
„Pamiętamy powagę tej afery. Pamiętamy miliardy, które poszły” – powiedział Siemoniak, zapowiadając dalsze działania prokuratury i CBA.
Kolejne śledztwa dotyczące wydarzeń z okresu rządów PiS tworzą coraz dłuższą listę spraw, których wyjaśnienia domaga się opinia publiczna. Nie wszystkie podejrzenia muszą znaleźć potwierdzenie w sądzie. Nie każda błędna decyzja gospodarcza jest przestępstwem. Jednak skala strat i okoliczności podejmowania decyzji wymagają przejrzystego rozliczenia, również na poziomie politycznym.
Bo państwo nie może funkcjonować według zasady, że sukcesy należą do ministrów, a koszty ich pomyłek pozostają wyłącznie problemem podatników. Elektrownia Ostrołęka jest dziś przede wszystkim przestrogą przed takim sposobem sprawowania władzy.
I dlatego nie wystarczy już tłumaczenie, że inwestycja padła ofiarą zmieniających się warunków gospodarczych. Potrzebna jest odpowiedź na znacznie ważniejsze pytanie: kto podejmował decyzje, na jakiej podstawie i dlaczego zignorowano sygnały ostrzegawcze? Dopiero wtedy będzie można ustalić, czy Ostrołęka była jedynie kosztowną porażką polityczną, czy również sprawą odpowiedzialności karnej.











